English / ქართული / русский /



DOI: 10.52340/EKONOMISTI



DOI: 10.36172/EKONOMISTI

E      ISSN 2346-8432
Print ISSN 1987-6890







ჟურნალი ნომერი 2 ∘ გივი ბედიანაშვილი ∘ მურმან ცარციძე ∘ ნაზირა კაკულია ∘ მალხაზ ჩიქობავა ∘ მარინა ტაბატაძე ∘ ზვიად გაბროშვილი ∘ გიორგი მეფარიშვილი ∘
კონფრონტაციული გლობალიზაცია და მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევები: მაკროეკონომიკური ასპექტი

DOI kodi: 10.52340/ekonomisti.2026.02.04

ანოტაცია. კონფრონტაციული გლობალიზაციის, გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციისა და მზარდი გლობალური გაურკვევლობის კონტექსტში, გლობალური მიწოდების ჯაჭვების მედეგობა გლობალური ეკონომიკისთვის მთავარ საკითხად იქცევა. „COVID-19-ის პანდემიამ, ენერგეტიკულმა კრიზისებმა და გეოპოლიტიკურმა კონფლიქტებმა მნიშვნელოვნად შეასუსტა გლობალური წარმოებისა და ლოგისტიკური სისტემების მედეგობა. შედეგად, ეროვნული ეკონომიკების წინაშე ახალი მაკროეკონომიკური რისკები წარმოიშვა. ეს სტატია იკვლევს გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების მაკროეკონომიკურ სისტემურ განმსაზღვრელ ფაქტორებს და მათ გავლენას ეკონომიკურ ზრდაზე გლობალური გამოწვევების პირობებში.

განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ადამიანისეული კაპიტალის, ვალის, მწვანე ეკონომიკისა და სახელმწიფო რეგულირების როლს ეკონომიკური სისტემების მიწოდების ჯაჭვების რღვევებისადმი მედეგობის უზრუნველყოფაში. სტატია იკვლევს ადამიანისეულ კაპიტალს არა მხოლოდ როგორც ეკონომიკური ზრდის ფაქტორს, არამედ როგორც სტრატეგიულ ელემენტს ეროვნული ეკონომიკების ადაპტაციის უზრუნველყოფაში გეოპოლიტიკური არასტაბილურობისა და გლობალური ეკონომიკის სტრუქტურული ტრანსფორმაციის პროცესში.

კვლევის მეთოდოლოგიური ჩარჩო ეფუძნება სისტემურ და მაკროეკონომიკურ მიდგომებს, შედარებით ანალიზს, ინსტიტუციურ და სოციალურ-ეკონომიკურ ფაქტორებს შორის ურთიერთკავშირის შეფასებას. დამუშავებულია ეროვნული და საერთაშორისო ორგანიზაციების შესაბამისი ვებგვერდები, მონაცემთა ბაზები, სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემები.

კვლევამ გვიჩვენა, რომ კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობებში ეროვნული ეკონომიკების მდგრადობა სულ უფრო დამოკიდებული ხდება იმაზე, თუ რამდენად ეფექტიანად შეძლებენ ისინი გლობალური მიწოდების ჯაჭვებში წარმოქმნილ რღვევებთან ადაპტაციას. ეს პროცესები უკავშირდება ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების დონეს, ინსტიტუციური სისტემების სრულყოფას, მაკროეკონომიკურ სტაბილურობას, სტრატეგიულ პრიორიტეტებზე დაფუძნებული ეკონომიკური განვითარების მოდელის ფორმირებას და რეალიზაციას.

კვლევის შედეგები შეიძლება გამოყენებულ იქნას კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობების შესაბამისი ადაპტაციური ეროვნული ეკონომიკების ფორმირების პროცესში მაკროეკონომიკური სტაბილურობის ხელშემწყობი სახელმწიფო რეგულირების მექანიზმების შესამუშავებლად, ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების პოლიტიკის გასაუმჯობესებლად, მწვანე ტრანსფორმაციის სტრატეგიების ჩამოსაყალიბებლად.

საკვანძო სიტყვები: გლობალური მიწოდების ჯაჭვები; კონფრონტაციული გლობალიზაცია; მაკროეკონომიკური არასტაბილურობა; მიწოდების ჯაჭვების რღვევები; ეკონომიკური ზრდა; ადამიანისეული კაპიტალი; მწვანე ეკონომიკა; სახელმწიფო რეგულირება; ვალის მდგრადობა. 

შესავალი

თანამედროვე მსოფლიო ეკონომიკა ღრმა სტრუქტურული ტრანსფორმაციის ეტაპზე იმყოფება, რომელიც ხასიათდება გეოეკონომიკური დაპირისპირების გაძლიერებით, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ფრაგმენტაციითა და გლობალური გაურკვევლობის ზრდით. COVID-19-ის პანდემიამ, ენერგეტიკულმა კრიზისებმა, გეოპოლიტიკურმა კონფლიქტებმა და სავაჭრო შეზღუდვების გაფართოებამ ნათლად წარმოაჩინა გლობალური წარმოებისა და ლოგისტიკური სისტემების მაღალი მოწყვლადობა. აღნიშნულმა პროცესებმა განსაკუთრებულად გამოკვეთა მაკროეკონომიკური სტაბილურობის, ინსტიტუციური ხარისხისა და ეკონომიკური სისტემების ადაპტაციური შესაძლებლობების მნიშვნელობა.

გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები დროებითი ლოგისტიკური შეფერხებებიდან მაკროეკონომიკური არასტაბილურობის ერთ-ერთ ძირითად ფაქტორად გადაიქცა, რაც მნიშვნელოვნად აისახება ეკონომიკურ ზრდაზე, ინფლაციაზე, დასაქმებაზე, საინვესტიციო აქტივობაზე, სახელმწიფო ფინანსებსა და ეროვნული ეკონომიკის გრძელვადიან მდგრადობაზე (მედეგობაზე). კონფრონტაციული გლობალიზაციის და გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის პირობებში, გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები სულ უფრო სისტემურ ხასიათს იღებს, ვრცელდება საერთაშორისო წარმოებისა და სავაჭრო კავშირების გავლით და ქმნის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების ახალ ბარიერებს. ამ ვითარებაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მიწოდების ჯაჭვიების რღვევების წარმოშობისა და გაღრმავების მაკროეკონომიკური სისტემური ფაქტორების კვლევა, ასევე ეროვნული ეკონომიკის ადაპტაციური შესაძლებლობების განმსაზღვრელი ფაქტორების ანალიზი. თუმცა, ამჟამინდელი სამეცნიერო ლიტერატურა ძირითადად ფოკუსირებულია მიწოდების ჯაჭვების მართვის მიკროეკონომიკურ ასპექტებზე ან ინდივიდუალურ გარე შოკებზე, არასაკმარისად იკვლევს მაკროეკონომიკური, ინსტიტუციური და სოციალურ-ეკონომიკური ფაქტორების კომპლექსურ გავლენას გლობალური წარმოების სისტემების მდგრადობაზე.

ამ კონტექსტში, გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების ეკონომიკურ ზრდასა და ეკონომიკის სტრუქტურულ დინამიკაზე გავლენის ანალიზს განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება. გლობალური წარმოებისა და ლოგისტიკური კავშირების რღვევები იწვევს ტრანზაქციული ხარჯების ზრდას, ინფლაციურ ზეწოლას, სამრეწველო წარმოების შემცირებას, საინვესტიციო კლიმატის გაუარესებას და მაკროეკონომიკურ არასტაბილურობას. ამავდროულად, აღნიშნული პროცესები გარდაქმნის შრომის საერთაშორისო დანაწილებას, იწვევს გლობალური წარმოების ქსელების რესტრუქტურიზაციას და ცვლის გლობალური ეკონომიკური ურთიერთდამოკიდებულების ბუნებას.

კვლევის მნიშვნელოვანი სფეროა მეთოდოლოგიური და კონცეპტუალური საკითხების ფორმულირება, რომლებიც დაკავშირებულია ადამიანისეული კაპიტალის გლობალური არასტაბილურობის ახალ პირობებთან ადაპტაციასთან. ტექნოლოგიური ტრანსფორმაციის, დიგიტალიზაციის, დასაქმების სტრუქტურის დაჩქარებული ცვლილებებისა და მზარდი გლობალური რისკების კონტექსტში, ადამიანისეული კაპიტალი სულ უფრო მეტად ხდება არა მხოლოდ ეკონომიკური ზრდის ფაქტორი, არამედ სოციალურ-ეკონომიკური სისტემების მდგრადობის ძირითადი ელემენტიც. ეკონომიკის უნარი, ადაპტირება გაუწიოს სამუშაო ძალის სტრუქტურას, მხარი დაუჭიროს ინოვაციურ პოტენციალს და უზრუნველყოს განათლების, მეცნიერებისა და ციფრული კომპეტენციების განვითარება, ეროვნული ეკონომიკების მდგრადობის ერთ-ერთ განმსაზღვრელ ფაქტორად იქცევა.

დღევანდელ გარემოში, ადამიანისეული კაპიტალის განვითარება უნდა განიხილებოდეს სტრატეგიულ ფაქტორად, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ეკონომიკის გრძელვადიანი მდგრადობა, კონკურენტუნარიანობა და ადაპტირება გლობალური გამოწვევების წინაშე. ადამიანისეული კაპიტალის ხარისხი განსაზღვრავს სახელმწიფოების უნარს, მინიმუმამდე დაიყვანონ გარე შოკების უარყოფითი შედეგები, დააჩქარონ ეკონომიკის სტრუქტურული მოდერნიზაცია და შეიმუშაონ მდგრადი ეკონომიკური ზრდის ახალი წყაროები.

ამავდროულად, ვალის ფაქტორის როლის შესწავლა აუცილებელი ხდება მზარდი გლობალური არასტაბილურობის კონტექსტში. სახელმწიფო და კორპორატიული ვალის გაზრდა, სესხების აღების ხარჯების ზრდა და მზარდი ვალის ტვირთი ზღუდავს მაკროეკონომიკური სტაბილიზაციის პოტენციალს და ამცირებს სახელმწიფოების შესაძლებლობას ეფექტიანად უპასუხონ მიწოდების ჯაჭვების შოკებს. კონფრონტაციული გლობალური ეკონომიკის პირობებში , ვალის მდგრადობა მაკროეკონომიკური მდგრადობის ძირითად ელემენტად იქცევა. ეკონომიკური სისტემების მდგრადობის უზრუნველყოფაში მწვანე ეკონომიკისა და სახელმწიფო რეგულირების როლის ანალიზი დამატებით მნიშვნელობას იძენს.

მწვანე ეკონომიკაზე გადასვლა სულ უფრო მეტად განიხილება, როგორც ენერგეტიკული უსაფრთხოების გაუმჯობესების, გარე დამოკიდებულების შემცირებისა და უფრო მდგრადი ეკონომიკური განვითარების მოდელების შექმნის მნიშვნელოვანი მექანიზმი (ბედიანაშვილი და სხვ., 2024; ბედიანაშვილი, 2023; კაკულია, 2024; ლაზარაშვილი&კაკულია, 2024; ლაზარაშვილი, 2020; Bedianashvili, 2019). ამავდროულად, იზრდება სახელმწიფოს როლი ეკონომიკის სტრატეგიული მდგრადობის უზრუნველყოფაში, კრიტიკული ინდუსტრიების მხარდაჭერაში, ინფრასტრუქტურის განვითარებაში, ინოვაციების სტიმულირებასა და გლობალურ შოკებთან ადაპტაციის მექანიზმების შემუშავებაში.

ამრიგად, გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების მაკროეკონომიკური სისტემური განმსაზღვრელი ფაქტორების შესწავლა მოითხოვს კომპლექსურ მიდგომას, რომელიც გაითვალისწინებს მაკროეკონომიკურ არასტაბილურობას, ადამიანისეულ კაპიტალს, ვალის მდგრადობას, მწვანე ეკონომიკასა და გარემოს შორის ურთიერთკავშირს და ამ მიმართებით სახელმწიფო რეგულირების შესაძლებლობებს.

კვლევის პრობლემა

ჩატარებულმა ბიბლიოგრაფიულმა კვლევამ აჩვენა, რომ არსებული კვლევების მნიშვნელოვანი ნაწილი კონცენტრირებულია მიწოდების ჯაჭვების მართვის ლოგისტიკურ, ოპერაციულ და მიკროეკონომიკურ ასპექტებზე. შედარებით ნაკლებადაა განვითარებული მაკროეკონომიკური და სისტემური მიდგომები, რომლებიც გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევებს განიხილავს გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის, კონფრონტაციული გლობალიზაციის, ადამიანისეული კაპიტალის, ვალის მდგრადობისა და მწვანე ტრანსფორმაციის ურთიერთდაკავშირებულ კონტექსტში.

არსებული ლიტერატურა ასევე შეზღუდულად იკვლევს ეროვნული ეკონომიკების ადაპტაციური შესაძლებლობების განმსაზღვრელ ინსტიტუციურ და სტრუქტურულ ფაქტორებს გლობალური არასტაბილურობის პირობებში. შესაბამისად, წარმოდგენილი კვლევა ავითარებს ინტეგრირებულ მაკროეკონომიკურ ჩარჩოს, რომელიც აერთიანებს გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევებს, ეკონომიკურ მედეგობასა და გეოეკონომიკური ტრანსფორმაციის პროცესებს ერთიან სისტემურ ანალიზში, რომელიც ფოკუსირებულია ეროვნული ეკონომიკების მედეგობის მაკროეკონომიკურ განმსაზღვრელ ფაქტორებზე მზარდი გლობალური გაურკვევლობის პირობებში.

კვლევის მიზანი

გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების მაკროეკონომიკური ფაქტორების იდენტიფიცირება და სისტემური ანალიზი, ასევე კონფრონტაციული გლობალური გარემოს პირობებში ეროვნული ეკონომიკების მდგრადობისა და ადაპტაციური შესაძლებლობების უზრუნველყოფაში ადამიანისეული კაპიტალის, ვალის, მწვანე ეკონომიკისა და სახელმწიფო რეგულირების როლის შესწავლა.

კვლევის კითხვები

RQ1. როგორ გარდაქმნის კონფრონტაციული გლობალიზაცია გლობალური მიწოდების ჯაჭვების მედეგობას?

RQ2. როგორ მოქმედებს გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები მაკროეკონომიკურ სტაბილურობასა და ეკონომიკურ ზრდაზე?

RQ3. რატომ ხდება ადამიანისეული კაპიტალი მდგრადობის მთავარი ფაქტორი მზარდი გლობალური არასტაბილურობის პირობებში?

RQ4. როგორ მოქმედებს ვალის მდგრადობა, მწვანე ეკონომიკა და სახელმწიფო რეგულირება ეროვნული ეკონომიკების ადაპტაციურ შესაძლებლობებზე?

ლიტერატურის მიმოხილვა და თეორიული საფუძვლები

კონფრონტაციული გლობალიზაცია და მსოფლიო ეკონომიკის ტრანსფორმაცია

გლობალური ეკონომიკური განვითარების ამჟამინდელი ეტაპი სულ უფრო მეტად ხასიათდება გლობალიზაციის შედარებით ლიბერალური მოდელიდან კონფრონტაციულ მოდელზე გადასვლით, რომელიც დაფუძნებულია გეოეკონომიკური კონკურენციის გაძლიერებაზე, სანქციებთან დაკავშირებულ დაპირისპირებაზე, სავაჭრო და ტექნოლოგიურ კონფლიქტებსა და საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ფრაგმენტაციაზე (პაპავა, 2024; Bedianashvili, 2023; Papava, 2022, 2022b; Papava & Bedianashvili, 2024, 2025). ამ პირობებში, გლობალური ეკონომიკური სისტემა ნაკლებად სტაბილური, ხოლო საერთაშორისო წარმოებისა და ლოგისტიკური კავშირები უფრო დაუცველი ხდება გარე შოკების მიმართ.

კონფრონტაციული გლობალიზაცია ქმნის ეკონომიკური ძალაუფლების გადანაწილების ახალ მექანიზმებს, რაც ზრდის გლობალური მიწოდების ჯაჭვების არასტაბილურობას. მსოფლიო ეკონომიკის კონფრონტაციული მოდელი მოიცავს სტრატეგიული მეტოქეობის, ტექნოლოგიური იზოლაციის, შერჩევითი განცალკევებისა და წარმოების სისტემების მკაფიო რეგიონალიზაციის ელემენტებს.

ამ პირობებში, გლობალური მიწოდების ჯაჭვები არა მხოლოდ საერთაშორისო ეკონომიკური ინტეგრაციის ინსტრუმენტად, არამედ სისტემური მაკროეკონომიკური რისკების წყაროდაც იქცევა. გლობალური ეკონომიკის ურთიერთდამოკიდებულების მაღალი ხარისხი ნიშნავს, რომ ცალკეულ სექტორებში, ქვეყნებში ან სატრანსპორტო და ლოგისტიკურ ცენტრებში არსებულ რღვევებს შეიძლება ჰქონდეს ფართომასშტაბიანი მაკროეკონომიკური შედეგები გლობალურ დონეზე (დიაგრამა 1). 

დიაგრამა 1. მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევები და სხვა მაკროეკონომიკური რისკების შემცველი ეფექტები

COVID-19-ის პანდემიის პერიოდში

 

წყარო:  შედგენილია ავტორების მიერ McKinsey & Company-ის კვლევის მონაცემებზე დაყრდნობით.

მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევები, როგორც მაკროეკონომიკური პრობლემა

ტრადიციულად, გლობალური მიწოდების ჯაჭვების კვლევა ძირითადად ორიენტირებულია მიწოდების ჯაჭვების მართვის ლოგისტიკურ, კორპორატიულ და მიკროეკონომიკურ ასპექტებზე. თუმცა, ბოლო წლების მოვლენებმა აჩვენა, რომ გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევებს აქვთ გამოხატული მაკროეკონომიკური ხასიათი და მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ ეკონომიკურ ზრდაზე, ინფლაციაზე, საინვესტიციო აქტივობაზე, დასაქმებასა და სახელფმწიფო ფინანსების მდგრადობაზე.

მიწოდების ჯაჭვების რღვევები ყალიბდება ფაქტორების ფართო სპექტრით: პანდემიური შოკები; გეოპოლიტიკური კონფლიქტები; ენერგეტიკული კრიზისები; სანქციური შეზღუდვები; ტრანსპორტირების ხარჯების ზრდა; კრიტიკული რესურსების დეფიციტი; სტრუქტურული დისბალანსი გლობალურ ეკონომიკაში. მიწოდების გლობალური ჯაჭვების სტაბილურობის რღვევები იწვევს: სამრეწველო წარმოების შემცირებას; ინფლაციური ზეწოლის ზრდას; გლობალურ ბაზრებზე არასტაბილურობის ზრდას; საინვესტიციო კლიმატის გაუარესებას; ეკონომიკური ზრდის შენელებას.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ მიწოდების ჯაჭვების რღვევები სულ უფრო სისტემურ ხასიათს იღებს. თანამედროვე გლობალური ეკონომიკა რთული, ურთიერთდაკავშირებული სტრუქტურაა, რომელშიც ადგილობრივი შოკები შეიძლება სწრაფად გავრცელდეს საერთაშორისო წარმოების, ფინანსური და სავაჭრო არხებით.

კონფრონტაციული გლობალიზაციის და გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის პირობებში, გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები არასტაბილურობის გადაცემის ერთ-ერთ მთავარ მექანიზმად იქცა (ბედიანაშვილი, 2025; Alessandria et al, 2023; Andriantomanga et al, 2023; Attinasi et al, 2021; Bai et al 2024a, 2024b; Clark & Gordon, 2023; Federal Reserve Bank of New York, 2024; Finck, &Tillmann, 2022; LaBelle & Santacreu, 2022; Papava & Bedianashvili, 2025).

ეკონომიკური ზრდა გლობალური მიწოდების ჯაჭვების არასტაბილურობის პირობებში

თანამედროვე გლობალურ ეკონომიკაში ეკონომიკური ზრდა სულ უფრო მეტად არის დამოკიდებული საერთაშორისო წარმოებისა და ლოგისტიკური სისტემების სტაბილურობაზე.  მიწოდების გლობალური ჯაჭვები უზრუნველყოფს: ნედლეულზე წვდომას; ტექნოლოგიურ კომპონენტებს; შუალედურ საქონელს; საერთაშორისო ბაზრებს; ინვესტიციებსა და ინოვაციებს.

მიწოდების ჯაჭვების რღვევები იწვევს წარმოების ხარჯების ზრდას, ექსპორტის შესაძლებლობების შემცირებას და ეროვნული ეკონომიკების კონკურენტუნარიანობის გაუარესებას. მცირე, ღია ეკონომიკები, რომლებიც ხასიათდება საგარეო ვაჭრობის მაღალი დონით და ტექნოლოგიური დამოკიდებულებით, განსაკუთრებით დაუცველია რღვევების მიმართ.

გლობალური არასტაბილურობის პირობებში, ეკონომიკური ზრდის ახალი შეზღუდვები ჩნდება, როგორიცაა: ენერგიის ხარჯების ზრდა; საპროცენტო განაკვეთების ზრდა; ინფლაციური ზეწოლა; შეზღუდული საერთაშორისო თანამშრომლობა; საინვესტიციო აქტივობის შემცირება; გარკვეული წარმოების პროცესების დეგლობალიზაცია.

ამავდროულად, მიმდინარეობს გლობალური ეკონომიკის რესტრუქტურიზაცია, რასაც თან ახლავს: მიწოდების ჯაჭვების რეგიონალიზაცია, სტრატეგიების დივერსიფიკაცია და ეკონომიკური უსაფრთხოების როლის გაძლიერება (Blanke & Zadek, 2025; Papava & Bedianashvili, 2025).

ამრიგად, მიწოდების ჯაჭვების სტაბილურობა სულ უფრო მეტად ხდება გრძელვადიანი ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფის მთავარი ფაქტორი.

ადამიანისეული კაპიტალი, როგორც ეკონომიკური მდგრადობის ფაქტორი

დღევანდელ გარემოში, ადამიანისეული კაპიტალი სტრატეგიულ მნიშვნელობას იძენს, როგორც გლობალური გამოწვევებისა და გლობალური ეკონომიკის სტრუქტურული ტრანსფორმაციებისადმი ეკონომიკური ადაპტაციის ფაქტორი. ადამიანისეული კაპიტალის განვითარება სულ უფრო მეტად განიხილება არა მხოლოდ პროდუქტიულობისა და ინოვაციური ზრდის წყაროდ, არამედ სოციალურ-ეკონომიკური სისტემების მდგრადობის მნიშვნელოვან ელემენტად.

გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების კონტექსტში, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია შემდეგი ფაქტორები (ბედიანაშვილი და სხვ., 2021, 2023; ცარციძე, 2025; Papava & Bedianashvili, 2024, 2024; Kakulia&Tkemaladze, 2023; Tkemaladze, 2022, 2023; Tsartsidze, 2025): განათლების ხარისხი; პროფესიული კომპეტენციების დონე; ციფრული უნარები; ინოვაციური პოტენციალი; ტექნოლოგიურად ადაპტაციის უნარი; შრომის ბაზრის მოქნილობა.

ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების უფრო მაღალი დონის მქონე ქვეყნებს უფრო უკეთესად შეუძლიათ: გარე შოკებთან ადაპტაცია; ეკონომიკური სტრუქტურის დივერსიფიკაცია; ტექნოლოგიური მოდერნიზაციის დაჩქარება; დასაქმების მდგრადობის უზრუნველყოფა; ინოვაციური საქმიანობის მხარდაჭერა.

ადამიანისეული კაპიტალის განვითარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება ეკონომიკის დაჩქარებული დიგიტალიზაციისა და გლობალური შრომის ბაზრის ტრანსფორმაციის კონტექსტში.

კონფრონტაციული გლობალიზაცია აძლიერებს პერსონალის მომზადების ახალი მოდელების შემუშავების აუცილებლობას, რომლებიც ფოკუსირებულია: ციფრულ ეკონომიკაზე; მწვანე ტექნოლოგიებზე; ინოვაციური ინდუსტრიებზე; მდგრადი განვითარებაზე; რისკებისა და გაურკვევლობის ეფექტიან მართვაზე.

ადამიანისეული კაპიტალი მაკროეკონომიკური სტაბილურობისა და გრძელვადიანი ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფის მთავარ ფაქტორად იქცევა.

ვალის ტვირთი და მაკროეკონომიკური მოწყვლადობა

სახელმწიფო და კორპორატიული ვალის ზრდა თანამედროვე გლობალური ეკონომიკის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მახასიათებელია (ჩიქობავა, 2023; 2020; Bedianashvili&Gabroshvili, 2024; Gabroshvili, 2025). გლობალური არასტაბილურობის კონტექსტში, ვალის ტვირთი მნიშვნელოვნად ზღუდავს სახელმწიფოების შესაძლებლობას, განახორციელონ ეფექტიანი ანტიკრიზისული და სტაბილიზაციის პოლიტიკა. მაღალი ვალი: ზრდის ფინანსურ დაუცველობას;  ზრდის სესხების ხარჯებს; ზღუდავს ბიუჯეტის შესაძლებლობებს; ამცირებს ეკონომიკის საინვესტიციო პოტენციალს; ზრდის დამოკიდებულებას გარე ფინანსურ ბაზრებზე.

გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების კონტექსტში, ვალის ტვირთმა შეიძლება გააძლიეროს გარე შოკების მაკროეკონომიკური შედეგები. ენერგიის ფასების ზრდა, ინფლაცია და ეკონომიკური აქტივობის შემცირება იწვევს სახელმწიფო ფინანსების გაუარესებას და ვალის არასტაბილურობის რისკების ზრდას.

განსაკუთრებით დაუცველია იმპორტზე მაღალი დამოკიდებულების მქონე ეკონომიკები: მნიშვნელოვანი საგარეო ვალით; შეზღუდული ვალუტის რეზერვებით; წარმოების სუსტი დივერსიფიკაციით.

შესაბამისად, ვალის მდგრადობა სულ უფრო მეტად ხდება ეკონომიკური მდგრადობის მნიშვნელოვანი ელემენტი კონფრონტაციული გლობალიზაციის და  გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის პირობებში

მწვანე ეკონომიკა და სახელმწიფო რეგულირება

მწვანე ეკონომიკაზე გადასვლა სულ უფრო მეტად განიხილება, როგორც ეროვნული ეკონომიკების მდგრადობის გაზრდის ერთ-ერთი მექანიზმი. განახლებადი ენერგიის, ენერგოეფექტიანობის, გარემოსდაცვითი ტექნოლოგიებისა და მდგრადი ინფრასტრუქტურის განვითარება ხელს უწყობს გარე ენერგეტიკულ შოკებზე დამოკიდებულების შემცირებას და ეკონომიკის სტრატეგიული ავტონომიის გაზრდას.

მწვანე ტრანსფორმაცია ასევე ხელს უწყობს: ტექნოლოგიურ მოდერნიზაციას; ინოვაციების განვითარებას; ეკონომიკურ დივერსიფიკაციას; სამუშაო ადგილების შექმნას;  გარემოსდაცვითი რისკების შემცირებას (Kakulia & Tkemaladze, 2023; Tkemaladze, 2023).

ამავდროულად, იზრდება სამთავრობო რეგულირების როლი ეკონომიკის გარე შოკების მიმართ მდგრადობის უზრუნველყოფაში. სახელმწიფო სულ უფრო მეტად ასრულებს შემდეგ ფუნქციებს (ბედიანაშვილი, 2023; ვეშაპიძე,2023; Bedianashvili, 2021, 2022, 2023; Brandon, 2024; Tabatadze, 2020, 2024): სტრატეგიული კოორდინაცია; კრიტიკული ინდუსტრიების მხარდაჭერა; ინოვაციების სტიმულირება; ინფრასტრუქტურული სისტემების რეგულირება; ეკონომიკური უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.

კონფრონტაციულ გლობალურ გარემოში, ეფექტიანი სახელმწიფო რეგულირება ხდება გლობალურ არასტაბილურობასთან ეკონომიკური ადაპტაციისა და მდგრადი ეკონომიკური განვითარების უზრუნველყოფის ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი.

კვლევის სისტემური ლოგიკა

ამ კვლევის კონცეპტუალური საფუძველი ეყრდნობა მოსაზრებას, რომ გლობალური მიწოდების ჯაჭვების შეფერხებები (რღვევები) წარმოიშობა მაკროეკონომიკური, ინსტიტუციური და სტრუქტურული ფაქტორების ურთიერთდაკავშირებული ზემოქმედების შედეგად.

კვლევის კონცეპტუალური ლოგიკა ემყარება ვარაუდს, რომ მაკროეკონომიკური არასტაბილურობა აძლიერებს მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევების მასშტაბსა და ინტენსივობას. ამასთან, განვითარებული ადამიანისეული კაპიტალი, ეფექტიანი სახელმწიფო რეგულირება და მწვანე ტრანსფორმაცია ზრდის ეროვნული ეკონომიკების ადაპტაციურ შესაძლებლობებს, მაშინ როდესაც მაღალი ვალის ტვირთი აძლიერებს სტრუქტურულ მოწყვლადობას.

ამრიგად, კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობებში ყოველი ქვეყნის ეკონომიკის სტაბილურობა განისაზღვრება არა მხოლოდ გლობალური ეკონომიკის მდგომარეობით და სხვა გარე ფაქტორებით, არამედ მნიშვნელოვანწილად ეროვნული სოციალურ-ეკონომიკური სისტემების შიდა სტრუქტურული მახასიათებლებითაც.

მაკროეკონომიკური ტრანსმისიის კონცეპტუალური მექანიზმი

კვლევის თეორიული ჩარჩო ეფუძნება მოსაზრებას, რომ კონფრონტაციული გლობალიზაცია წარმოქმნის გეოეკონომიკურ ფრაგმენტაციას, რაც ზრდის გლობალური მიწოდების ჯაჭვების მოწყვლადობას. მიწოდების ჯაჭვების რღვევები, თავის მხრივ, მოქმედებს მაკროეკონომიკურ სისტემებზე რამდენიმე ძირითადი არხით, მათ შორის ინფლაციური ტრანსმისიით, ენერგეტიკული შოკებით, საერთაშორისო ვაჭრობის შემცირებით, საინვესტიციო აქტივობის გაუარესებითა და ფინანსური არასტაბილურობის გაძიერებით.ამ პროცესების საბოლოო შედეგია ეკონომიკური ზრდის შენელება და ეროვნული ეკონომიკების სტრუქტურული მოწყვლადობის ზრდა. ამასთან, ადამიანისეული კაპიტალი, მწვანე ტრანსფორმაცია და ეფექტიანი სახელმწიფო რეგულირება განიხილება, როგორც ეკონომიკური მედეგობის გამაძლიერებელი მოდერატორები, ხოლო მაღალი ვალის ტვირთი — როგორც მოწყვლადობის გამაძლიერებელი ფაქტორი. წარმოდგენილი თეორიული ჩარჩო ქმნის საფუძველს გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების ინტეგრირებული მაკროეკონომიკური ანალიზისთვის, რომელიც აერთიანებს გეოეკონომიკურ, ინსტიტუციურ, სოციალურ-ეკონომიკურ და სტრუქტურულ ფაქტორებს ეროვნული ეკონომიკების მედეგობის შეფასების კონტექსტში.

კვლევის მეთოდოლოგიური და კონცეპტუალური ჩარჩო

კვლევა ეფუძნება ინტერდისციპლინურ მაკროეკონომიკურ და სისტემურ მიდგომას, რომელიც აერთიანებს გლობალური მიწოდების ჯაჭვების, ეკონომიკური მედეგობის, გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციისა და ინსტიტუციური ადაპტაციის თეორიულ მიმართულებებს. მეთოდოლოგიური ჩარჩო ორიენტირებულია არა მხოლოდ მიწოდების ჯაჭვების ოპერაციული პრობლემების ანალიზზე, არამედ გლობალური არასტაბილურობის მაკროსისტემური ტრანსმისიის მექანიზმების კვლევაზე. კვლევის ემპირიული და ანალიტიკური საფუძველი მოიცავს საერთაშორისო ორგანიზაციების (IMF, World Bank, OECD, Federal Reserve Bank of New York, McKinsey & Company) ანგარიშების, გლობალური მაკროეკონომიკური ინდიკატორების, მიწოდების ჯაჭვების დინამიკის ამსახველი მონაცემებისა და ეროვნული სტატისტიკური წყაროების შედარებით ინტერპრეტაციას. კვლევა ეფუძნება თვისებრივ მაკროეკონომიკურ ანალიზს და კონცეპტუალურ სისტემურ მოდელირებას.

კვლევა მიწოდების ჯაჭვების რღვევებს განიხილავს როგორც სისტემურ მაკროეკონომიკურ ფენომენს, რომელიც მოქმედებს ეროვნული ეკონომიკის მდგრადობასა და ადაპტაციურ შესაძლებლობებზე.

კვლევის ამოსავალი მეთოდოლოგიური ჩარჩოს საფუძველია: ზოგადი სისტემური ანალიზი; მაკროეკონომიკური კონცეპტუალური კომპლექსური მოდელირება; ინტერდისციპლინური თეორიული სინთეზი; გლობალური ეკონომიკური ტრანსფორმაციების ანალიტიკური ინტერპრეტაცია; კონფრონტციული გლობალიზაციის კონცეციიდან გამომდინარე თანამედროვე გლობალური ეკონომიკური ტენდენციების თვისებრივი ანალიზი.

ამრიგად, წარმოდგენილი ფართო კონცეპტუალური ჩარჩო ფოკუსირებულია კვლევის პრობლემაზე კომპლექსურად, რაც საშუალებას იძლევა სისტემურად გაანალიზდეს მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევები როგორც გლობალური არასტაბილურობის ახალი არქიტექტურის ელემენტი (სქემა 1).

სქემა 1. მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევების მიმართ ეკონომიკური მდგრადობის კონცეპტუალური მოდელი

 

წყარო: აგებულია ავტორების კონცეფციის შესაბამისად

კვლევის შედეგების განხილვა

კვლევის შედეგების ზოგადი ინტერპრეტაცია

კვლევის შედეგები ადასტურებს, რომ კონფრონტაციული გარემოსა და გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის პირობები გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები მნიშვნელოვან ნეგატიურ გავლენას ახდენს ეროვნული ეკონომიკების მაკროეკონომიკურ დინამიკასა და მდგრადობაზე. მიღებული შეფასებები მიუთითებს, რომ მიწოდების ჯაჭვის რღვევების ზრდას თან ახლავს ეკონომიკური ზრდის შენელება, მაკროეკონომიკური არასტაბილურობა და ეკონომიკის სტრუქტურული მოწყვლადობის ზრდა, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც მაღალი ხარისხის გარე დამოკიდებულებაა.

ანალიზი აჩვენებს, რომ გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები სულ უფრო სისტემური ხდება და გლობალური შოკების გადაცემის მნიშვნელოვან არხად იქცევა. რღვევების გავლენა გადაეცემა ისეთ გზებით, როგორიცაა: წარმოების ხარჯების ზრდა;

ინფლაციური პროცესები; ენერგეტიკული შოკები; საერთაშორისო ვაჭრობის შესუსტება; საინვესტიციო აქტივობის შემცირებას; სახელმწიფო ფინანსების გაუარესება.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რღვევების გავლენა ეკონომიკურ ზრდაზე. კვლევის შედეგები ადასტურებს ვარაუდს იმის შესახებ, რომ გლობალური წარმოებისა და ლოგისტიკური სისტემების არასტაბილურობის მაღალი ხარისხი უარყოფითად მოქმედებს მაკროეკონომიკურ მაჩვენებლებზე.

მაკროეკონომიკური არასტაბილურობა და ეკონომიკური ზრდა

კვლევის შედეგების ანალიზი აჩვენებს მაკროეკონომიკურ არასტაბილურობასა და ეკონომიკურ ზრდას შორის მუდმივ ნეგატიურ კავშირს. მზარდი ინფლაცია, გაცვლითი კურსის ცვალებადობა, ენერგომატარებლების არაპროგნოზირებადი ფასები, ვაჭრობის სფეროში ფასების, მიწოდებისა და მოთხოვნის მკვეთრი რყევები მნიშვნელოვნად ზრდის მიწოდების ჯაჭვების რღვევების ნეგატიურ შედეგებს.

კონფრონტაციული გლობალური გარემოსა და გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის პირობებში მაკროეკონომიკური არასტაბილურობა აძლიერებს: საინვესტიციო გარემოს გაურკვევლობას; წარმოების სექტორის რისკებს; ფინანსურ დაუცველობას; გარე შოკებზე დამოკიდებულებას.

მიღებული შედეგები ადასტურებს, რომ გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები არა მხოლოდ ლოგისტიკური პრობლემაა, არამედ სისტემური მაკროეკონომიკური არასტაბილურობის მნიშვნელოვანი ფაქტორიცაა.

ადამიანისეული კაპიტალი და ეკონომიკური მდგრადობა

კვლევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დასკვნა არის ადამიანისეული კაპიტალის სტრატეგიული როლის დადასტურება გარე რღვევების მიმართ ეკონომიკური მდგრადობის უზრუნველყოფაში.

ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების უფრო მაღალი დონის მქონე ქვეყნები ავლენენ: უფრო მაღალ ადაპტაციურ შესაძლებლობებს; უფრო მეტ მდგრადობას გარე შოკების მიმართ; უფრო სწრაფი ეკონომიკური აღდგენის უნარს; ინოვაციური ადაპტაციის უფრო მაღალ დონეს; მიწოდების ჯაჭვების რღვევების მიმართ ნაკლებ მგრძნობელობას.

ამასთან ერთად, თანამედროვე გლობალური ეკონომიკური ტრანსფორმაციების პირობებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება: ციფრულ უნარებს; ინოვაციურ პოტენციალს; განათლების სისტემის ხარისხს; ტექნოლოგიურ ადაპტაციის უნარს; შრომის ბაზრის მოქნილობას.

კვლევის შედეგები საშუალებას გვაძლევს, ადამიანისეული კაპიტალი მაკროეკონომიკური მდგრადობის ძირითად ფაქტორად განვიხილოთ. გლობალური არასტაბილურობის კონტექსტში, ადამიანისეული კაპიტალის ხარისხი სულ უფრო მეტად განსაზღვრავს ეკონომიკის უნარს, მოერგოს გლობალურ ეკონომიკაში სტრუქტურულ ტრანსფორმაციებს.

ამ მიმართებით, ადამიანისეული კაპიტალის განვითარება არა მხოლოდ პროდუქტიულობის ზრდის ტრადიციული ფაქტორია, არამედ იგი არის გრძელვადიანი ეკონომიკური მდგრადობის უზრუნველყოფის სტრატეგიული მექანიზმიც.

ვალის ტვირთი და სტრუქტურული მოწყვლადობა

ანალიზი ადასტურებს, რომ მაღალი ვალის ტვირთი ზრდის ეროვნული ეკონომიკების მაკროეკონომიკურ მოწყვლადობის მიწოდების გლობალური ჯაჭვის რღვევების წინაშე.

სახელმწიფო და საგარეო ვალის ზრდა: ზღუდავს ანტიკრიზისული პოლიტიკის შესაძლებლობას; ამცირებს ფისკალურ მოქნილობას; ზრდის ფინანსურ რისკებს; ზრდის დამოკიდებულებას გარე კაპიტალის ბაზრებზე; ზღუდავს სახელმწიფო ინვესტიციების შესაძლებლობებს.

განსაკუთრებით დაუცველია ის ეკონომიკები, რომლებსაც აქვთ: მაღალი საგარეო ვალი; იმპორტზე დამოკიდებულება; შეზღუდული სამრეწველო დივერსიფიკაცია; სუსტი ინსტიტუციური მდგრადობა.

კონფრონტაციულ გლობალურ გარემოში, ვალის მდგრადობა სულ უფრო მეტად ხდება ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და მდგრადობის კრიტიკული კომპონენტი.

მწვანე ეკონომიკა და სახელმწიფო რეგულირება

კვლევის შედეგები ასევე ადასტურებს მწვანე ეკონომიკისა და ეფექტიანი სახელმწიფო რეგულირების დადებით გავლენას ეროვნული ეკონომიკების მდგრადობაზე.

მწვანე ეკონომიკის განვითარება ხელს უწყობს: კრიტიკული ენერგეტიკული დამოკიდებულების შემცირებას; ეკონომიკურ დივერსიფიკაციას; ინოვაციების ზრდას; ინფრასტრუქტურული სისტემების მდგრადობის გაძლიერებას; გარე ენერგეტიკული შოკების მიმართ მგრძნობელობის შემცირებას.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ისეთი მიმართულებების განვითარებას, როგორიცაა: განახლებადი ენერგია; მწვანე ტექნოლოგიები; მდგრადი ინფრასტრუქტურა; ენერგოეფექტიანი სისტემები.

 ამასთან ერთად, კვლევის შედეგები ადასტურებს ამ მიმართებით სახელმწიფო რეგულირების მნიშვნელოვან როლს.

გარდა ამისა, კვლევის შედეგები ადასტურებს ასევე სახელმწიფო რეგულირების მნიშვნელოვან როლს გლობალური არასტაბილურობის ეფექტების შერბილების მიმართუებით. ეფექტიანი სამთავრობო ინსტიტუტები ხელს უწყობენ: რღვევების უარყოფითი შედეგების შერბილებას; კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ინდუსტრიების მხარდაჭერას; სტრატეგიული კოორდინაციის უზრუნველყოფას; ინოვაციების სტიმულირებას; ეკონომიკური მდგრადობის გამყარებას.

კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობებში, სახელმწიფო რეგულირება სულ უფრო მეტად ხდება მაკროეკონომიკური სტაბილურობისა და ეკონომიკის სტრატეგიული ადაპტაციის უზრუნველყოფის მთავარი ფაქტორი.

უფრო ფართო თეორიული შედეგები

მიღებული კვლევის შედეგები ადასტურებს მიწოდების ჯაჭვის რღვევების ვიწრო ლოგისტიკური გაგებიდან უფრო ფართო სისტემურ მაკროეკონომიკურ მიდგომაზე გადასვლის აუცილებლობას.

კონფრონტაციული გლობალიზაციისა და მზარდი გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის პირობებში ეროვნული სოციალურ-ეკონომიკური სისტემების მდგრადობა მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული გლობალური შოკებისადმი ადაპტაციის შესაძლებლობებზე. COVID-19-ის პანდემიამ, ინფლაციურმა პროცესებმა, მიწოდების ჯაჭვების რღვევებმა, შრომითი რესურსების დეფიციტმა და გეოპოლიტიკურმა არასტაბილურობამ წარმოაჩინა, რომ თანამედროვე ეკონომიკური სისტემების მდგრადობა განისაზღვრება არა მხოლოდ ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებლებით, არამედ ინსტიტუციური მოქნილობით, ადამიანისეული კაპიტალის ხარისხით, სტრატეგიული მართვის ეფექტიანობითა და მაკროსისტემური რეგულირების უნარით (Bedianashvili, 2022).

მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევები უნდა განვიხილოთ, როგორც: გლობალური სისტემური არასტაბილურობის ელემენტი; გეოეკონომიკური შოკების გადაცემის მექანიზმი; გლობალური ეკონომიკის სტრუქტურული ტრანსფორმაციის ფაქტორი; ეკონომიკური ზრდის გრძელვადიანი შეზღუდვების წყარო.

კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობებში, ეკონომიკური მდგრადობა სულ უფრო მეტად განისაზღვრება: ადამიანისეული კაპიტალის ხარისხით; ვალის მდგრადობით; ინსტიტუციური ეფექტიანობით; ტექნოლოგიური ადაპტაციის დონით; სახელმწიფოს სტრატეგიული რეგულირების უნარით.

ამრიგად, გლობალური ეკონომიკის ამჟამინდელი არქიტექტურა მოითხოვს ეკონომიკური მდგრადობის უზრუნველყოფისა და ეროვნული ეკონომიკების მზარდ გლობალურ გაურკვევლობასთან ადაპტაციის ახალი მიდგომების შემუშავებას.

კვლევის შედეგები პოლიტიკისთვის

კვლევის შედეგები საშუალებას გვაძლევს ჩამოვაყალიბოთ ეკონომიკური პოლიტიკისთვის მთელი რიგი პრაქტიკული რეკომენდაციები და ეკონომიკური მდგრადობის გაუმჯობესების ძირითადი სფეროები: 1. ადამიანისეული კაპიტალის განვითარება (განათლების სისტემის მოდერნიზაცია, ციფრული კომპეტენციების განვითარება, ინოვაციური პოტენციალის მხარდაჭერა, შრომის ბაზრის ტექნოლოგიურ ცვლილებებთან ადაპტაცია); 2. ვალის მდგრადობის გაძლიერება (ვალის გადაჭარბებული ზრდის შეზღუდვა, სახელმწიფო ხარჯების ეფექტიანობის გაზრდა, ფისკალური მდგრადობის გაძლიერება); 3. მწვანე ეკონომიკის განვითარება (ინვესტირება განახლებად ენერგიაში, ენერგოეფექტიანობის გაზრდა, მწვანე ტექნოლოგიების მხარდაჭერა); 4. სამთავრობო რეგულირების გაუმჯობესება (სტრატეგიული დაგეგმვის დამუშავება, კრიტიკული ინდუსტრიების მხარდაჭერა, ინსტიტუციური ხარისხის გაძლიერება, ეკონომიკური მდგრადობის მექანიზმების შემუშავება).

შესაბამისად, კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობებში ეკონომიკური მდგრადობის უზრუნველყოფა მოითხოვს მაკროეკონომიკური სტაბილურობის, ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების, მწვანე ტრანსფორმაციისა და ეფექტიანი სახელმწიფო რეგულირების კომპლექსურ შეთანაწყობას.

დასკვნა

თანამედროვე გლობალური ეკონომიკა ხასიათდება კონფრონტაციული ბუნებით, გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციით და გლობალური გაურკვევლობის მაღალი დონით, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის გლობალური მიწოდების ჯაჭვების დაუცველობას და ქმნის ახალ მაკროეკონომიკურ რისკებს ეროვნული ეკონომიკებისთვის. ბოლო წლების მოვლენებმა აჩვენა, რომ გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები სულ უფრო სისტემური ხდება და გლობალური ეკონომიკური არასტაბილურობის მთავარ ფაქტორს წარმოადგენს.

ეს კვლევა ადასტურებს, რომ გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევები მნიშვნელოვან ნეგატიურ გავლენას ახდენს ეკონომიკურ ზრდაზე, ამწვავებს მაკროეკონომიკურ არასტაბილურობას და ზრდის ეკონომიკის სტრუქტურულ დაუცველობას, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც მაღალი დონის გარე, ენერგეტიკული და ტექნოლოგიური დამოკიდებულებაა. დასკვნები მიუთითებს, რომ მიწოდების ჯაჭვების რღვევები უნდა განვიხილოთ არა მხოლოდ ლოგისტიკურ ან წარმოების საკითხად, არამედ გლობალური არასტაბილურობის მნიშვნელოვან მაკროეკონომიკურ და სისტემურ ფაქტორად.

კვლევამ აჩვენა, რომ ეროვნული ეკონომიკების მაკროეკონომიკური მდგრადობა გლობალური რღვევების წინაშე დიდწილად განისაზღვრება ადამიანისეული კაპიტალის ხარისხით, ვალის მდგრადობის დონით, სამთავრობო რეგულირების ეფექტიანობით და ეკონომიკის მწვანე ტრანსფორმაციის უნარით. ადამიანისეული კაპიტალი განსაკუთრებულ როლს ასრულებს, რომელიც დღევანდელ გარემოში არა მხოლოდ პროდუქტიულობისა და ინოვაციური ზრდის ფაქტორია, არამედ გლობალური შოკებისა და სტრუქტურული ტრანსფორმაციებისადმი ეკონომიკური ადაპტაციის სტრატეგიული მექანიზმიცაა.

კვლევის შედეგები ასევე აჩვენებს, რომ მაღალი ვალის ტვირთი ამძაფრებს მაკროეკონომიკურ დაუცველობას და ზღუდავს სახელმწიფოების შესაძლებლობას, განახორციელონ ეფექტიანი სტაბილიზაციის პოლიტიკა გლობალური არასტაბილურობის პირობებში. ამავდროულად, მწვანე ეკონომიკისა და ეფექტიანი სახელმწიფო ინსტიტუტების განვითარება ხელს უწყობს ეროვნული ეკონომიკების მედეგობას, ამცირებს ენერგოდამოკიდებულებას და აძლიერებს გრძელვადიან მდგრადობას.

ამ კვლევის თეორიული მნიშვნელობა მდგომარეობს კონფრონტაციული გლობალიზაციის ეტაპზე გლობალური მიწოდების ჯაჭვების რღვევების ანალიზისადმი მაკროეკონომიკური და სისტემური მიდგომის გაფართოებაში. ტრადიციული კვლევებისგან განსხვავებით, რომლებიც ძირითადად მიწოდების ჯაჭვების ლოგისტიკურ და მიკროეკონომიკურ ასპექტებზეა ორიენტირებული, ეს ნაშრომი იკვლევს რღვევებს, როგორც გლობალური არასტაბილურობისა და გლობალური ეკონომიკის გეოეკონომიკური ტრანსფორმაციის უფრო ფართო არქიტექტურის ელემენტს.

კვლევის პრაქტიკული მნიშვნელობა მდგომარეობს მიღებული შედეგების პოტენციურ გამოყენებაში მაკროეკონომიკური მდგრადობის გაძლიერების, ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების პოლიტიკის გაუმჯობესების, ვალის მდგრადობის გაძლიერების, მწვანე ტრანსფორმაციის სტიმულირებისა და მზარდი გლობალური გაურკვევლობისადმი ეკონომიკური ადაპტაციის მექანიზმების შემუშავებაში.

ამრიგად, კონფრონტაციული გლობალიზაციის ეტაპზე, ეროვნული ეკონომიკების მდგრადობა სულ უფრო მეტად განისაზღვრება გლობალური მიწოდების ჯაჭვებში არსებულ რღვევებთან ეფექტიანი ადაპტაციის უნარით ადამიანისეული კაპიტალის განვითარების, ინსტიტუციური გარემოს გაძლიერების, მაკროეკონომიკური სტაბილურობის უზრუნველყოფისა და სტრატეგიულად ორიენტირებული ეკონომიკური განვითარების მოდელის ჩამოყალიბების და რეალიზაციის გზით.

შემდგომი კვლევა შეიძლება ფოკუსირებულ იყოს ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა: გლობალური წარმოების სტრუქტურების სიღრმისეული ქსელური ანალიზი; გეოეკონომიკური ფრაგმენტაციის თავისებურებების შესწავლა; გლობალური წარმოების ქსელების მდგრადობის ანალიზი; მიწოდების ჯაჭვების მდგრადობის ინტეგრირებული ინდექსების შემუშავება. 

გამოყენებული ლიტერატურა

  1. ბედიანაშვილი, გ. (2025). მიწოდების გლობალური ჯაჭვების რღვევების მაკროეკონომიკური ეფექტები კონფრონტაციული გლობალიზაციის პირობებში. წიგნში: მექვაბიშვილი, ე. & ბედიანაშვილი, გ. (რედ.), ეკონომიკური მეცნიერება და საქართველოს ეკონომიკა (გვ. 224-233). უნივერსალი,
  2. ბედიანაშვილი, გ. (2023). გლობალური განუზღვრელობა და მდგრადი კონკურენტუნარიანობა. ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორის, პროფესორ გიორგი პაპავას დაბადებიდან მე-100 წლისთავისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის მასალათა კრებული: მსოფლიო და ეროვნული ეკონომიკის განვითარების პრობლემები პანდემიისა და რუსეთ-უკრაინის ომის გათვალისწინებით. თსუ პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტის გამომცემლობა. 21-26. https://www.researchgate.net/publication/374531653 _globaluri_ganuzghvreloba_da_ mdgradi konkurentunarianoba_GLOBAL_UNCERTAINTY_AND_SUSTAINABLE_COMPETITIVENESS
  3. ბედიანაშვილი გ., კოხრეიძე გ., & მიქელაძე ნ. (2024). გლობალური მდგრადი კონკურენტუნარიანობის და ეკონომიკური უსაფრთხოების ეკონომიკური პოლიტიკა: მაკროასპექტი. VI ეროვნული სამეცნიერო კონფერენციაზე წაკითხული მოხსენებების მასალები.  “მსოფლიო წესრიგის ტრანსფორმაცია და ეკონომიკური უსაფრთხოება: საქართველოს ძირითადი გამოწვევები და შესაძლებლობები”. აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი, 53-54. https://atsu.edu.ge/ge/faculty/7-biznesis-samartlisa-da-sotsialur-metsnierebata-pakulteti/fpage/Y2MyYWYyYzY
  4. ბედიანაშვილი, გ., ბიჭია, ქ., ნაცვლიშვილი, ე. (2021). სამეწარმეო აქტიურობის განვითარება, შრომის ბაზარი და უმაღლესი განათლების თანამედროვე გამოწვევები. გლობალიზაციადაბიზნესი. 12, 21-31. https://doi.org/10.35945/gb.2021.12.002
  5. ვეშაპიძე, შ. (2023). გლობალური მსოფლიოს ახალი მოვლენები: გამოწვევები და შესაძლებლობები საქართველოსთვის. ახალი ეკონომისტი, 18 (3), 49-56. https://doi.org/10.36962/NEC18032023-49
  6. კაკულია, ნ. (2024). ცირკულარული ეკონომიკის ინდიკატორების გამოყენების თავისებურებები საქართველოში. ეკონომისტი, 20(9–10), 154–160.
  7. ლაზარაშვილი, თ., & კაკულია, ნ. (2024). „ლურჯი ეკონომიკის“ პოტენციალი და შესაძლებლობები. ეკონომისტი, 20(3), 189-196.  https://dspace.tsu.ge/handle/123456789/XXXX
  8. ლაზარაშვილი, თ. (2020). ეკონომიკური ზრდის „მწვანე“ დაფინანსება: კონცეფციები და პრობლემები. გლობალიზაცია და ბიზნესი, 9, 53–56. https://doi.org/10.35945/gb.2020.09.006
  9. პაპავა ვ. (2024). მსოფლიო ეკონომიკური წესრიგის შესაძლო ცვლილებები გლობალიზაციის ტრანსფორმაციის პირობებში და „შუა დერეფანი“. VI ეროვნული სამეცნიერო კონფერენციის მასალები: “მსოფლიო წესრიგის ტრანსფორმაცია და ეკონომიკური უსაფრთხოება: საქართველოს ძირითადი გამოწვევები და შესაძლებლობები”. აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ქუთაისი, 12-27. https://atsu.edu.ge/ge/faculty/7-biznesis-samartlisa-da-sotsialur-metsnierebata-pakulteti/fpage/Y2MyYWYyYzY
  10.  ჩიქობავა, მ. (2023). მზარდი სახელმწიფო ვალი, როგორც მოსალოდნელი გლობალური რეცესიის მთავარი ფაქტორი. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის 105 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი ეროვნული სამეცნიერო კონფერენციის მასალების კრებული "მსოფლიო ეკონომიკა პოსტპანდემიურ პერიოდში: შედეგები და გამოწვევები". ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 294-302.   https://tsu.ge/assets/media/files/7/ekon.%20konf.%20kreb..pdf
  11.  ჩიქობავა, მ. (2020). მონეტარულ-ფისკალური პოლიტიკის „მიქსი“ და მოსალოდნელი სუვერენული დეფოლტების რისკი. პაატა გუგუშვილის ეკონომიკის ინსტიტუტი, პროფესორ არჩილ თეთრაულის დაბადებიდან 85-ე წლისთავისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო სამეცნიერო ინტერნეტ-კონფერენციის მასალების კრებული „თანამედროვე მსოფლიოს ეკონომიკური პრობლემები“. ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტი, 246-258. http://conferenceconomics.tsu.ge/doc/2020konfint.pdf
  12. ცარციძე, მ. (2025). სიღარიბის დაძლევის პერსპექტივები საქართველოში მიმდინარე გლობალიზაციისა და ციფრული ტრანსფორმაციის პირობებში. წიგნში: მექვაბიშვილი, ე. & ბედიანაშვილი, გ. (რედ.), ეკონომიკური მეცნიერება და საქართველოს ეკონომიკა (გვ.452-465). უნივერსალი.
  13. Alessandria, G., Khan, S. Y., Khederlarian, A., Mix, C., & Ruhl, K. J. (2023). The Aggregate Effects of Global and Local Supply Chain Disruptions: 2020–2022. Journal of International Economics, 146:103788. NBER International Seminar on Macroeconomics 2022.
  14. Andriantomanga, Z., Bolhuis, M. A.,& Hakobyan, S. (24 February 2023). Global Supply Chain Disruptions: Challenges for Inflation and Monetary Policy in SSA. IMF Working Papers. 21 დეკემბერს, ონლაინ მისამართზე: https://www.elibrary.imf.org/view/journals/001/2023/039/article-A001-en.xml?ArticleTabs=abstract
  15. Attinasi, M. G., Balatti, M., Mancini, M., & Metelli, L. (2021). Supply Chain Disruptions and the Effects on the Global Economy. ECB Economic Bulletin, 8.
  16. Bai, X., Fernández-Villaverde, J., Li, Y., & Zanetti, F. (22 march 2024a).The causal effects and policy implications of global supply chain disruptions. VOX. https://cepr.org/voxeu/columns/causal-effects-and-policy-implications-global-supply-chain-disruptions#:~:text=We%20use%20our%20new%20identification ,increase%20in%20 unemp loyment%20 and%20inflation
  17. Bai, X, Fernández-Villaverde, J., Li, Y., & Zanetti, F. (2024b). The Causal Effects of Global Supply Chain Disruptions on Macroeconomic Outcomes: Evidence and Theory. NBER Working Paper 32098.
  18. Bedianashvili G. (2023) Macrosystemic challenges of uncertainty under the conditions of confrontational globalization. Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences, 17, 2: 174-179. http://science.org.ge/bnas/vol-17-2.html
  19. Bedianashvili, G. (2022). The COVID-19 pandemic, globalization and the socio-economic system of the country (Macro aspect) (March 18, 2022). SSRN. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4228036
  20. Bedianashvili, G. (2021). Globalization and Modern Challenges of Economic Uncertainty. Conference materials: Strategies, Models, and Technologies of Economic Systems Management (SMTESM-2021). Khmelnytskyi National University, Ukraine. 45-48.
  21. Bedianashvili, G.& Gabroshvili, Z. (2024). Blockchain technologies for managing public debt. https://www.researchgate.net/publication/380164996_BLOCKCHAIN_TECHNOLOGIES_FOR_MANAGING_PUBLIC_DEBT
  22. Bedianashvili, G. (2019). Formation of Knowledge-Based Economy and Green Economy: Socio-Cultural Aspect. Materials of conference: Current Problems of Formation of “Green Economy”, 33-37. https://www.pgie.tsu.ge/contentimage/konferenciebi/conf.kreb.2019.pdf
  23. Blanke, J., & Zadek, S. (with Vendramini, A., Breviglieri, G., Costigan, J., & Huang, R.). (2025). The rise of the adaptation economy: Investing in adaptation and resilience in a world beyond 1.5°C. FGV EAESP / Morphosis Solutions. https://eaesp.fgv.br/sites/default/files/legacy/u1087/01.the_rise_of_the_adaptation_economy_eng.pdf
  24. Brandon K. (2024) Transitioning to a new global order. At a time of growing geopolitical fragmentation and conflict, how can the world foster the kind of international cooperation needed to find the answers? SEI Perspectives, January 17, https://www.sei.org/perspectives/transitioning-to-a-new-global-order/
  25. Clark, T. E., & Gordon, M. V. (2023). The impacts of supply chain disruptions on inflation. Economic Commentary, 2023(08), 1–8.
  26. Federal Reserve Bank of New York (2024), Global Supply Chain Pressure Index, 5 იანვარს, ონლაინ მისამართზე: https://www.newyorkfed.org/research/policy/gscpi
  27. Finck, D. & Tillmann, P. (2022). The macroeconomic effects of global supply chain disruptions. BOFIT Discussion Papers 14/2022, Bank of Finland Institute for Emerging Economies (BOFIT).
  28. Gabroshvili, Z. (2025). Modeling the construction of benchmark bonds for public debt models.Ekonomisti 21(3), 153-159. https://ekonomisti.tsu.ge/doc/ek2025.pdf
  29. Kakulia, N. & Tkemaladze, I. (2023). Macroeconomic effects of labor market regulation in Georgia. Innovative Economics and Management. 10(3), 6-13. https://doi.org/10.46361/2449-2604.10.3.2023.6-13
  30. LaBelle, J., & Santacreu, A. M. (2022). Global supply chain disruptions and inflation during the COVID-19 pandemic. Federal Reserve Bank of St. Louis Review 104(2), 78-91.
  31. Papava V., (2022a). “On the Main Challenges of the Architecture Transformation of the World Economy.” Eurasia Review, March 31, <https://www.eurasiareview.com/31032022-on-the-main-challenges-of-the-architecture-transformation-of-the-world-economy-oped/>.
  32. Papava, V. (2022b). “Pandemic, War and Economic Sanctions: From Turbulent to Confrontational Globalization.” Eurasia Review, May 23. https://www.eurasiareview.com/23052022-pandemic-war-and-economic-sanctions-from-turbulent-to-confrontational-globalization-oped/?fbclid=IwAR1zLFJs1kUFJWgp6qRXRWhLOy2OWnWjwIVUjMwjphnjqs0OKoUQSi12Z4I18
  33. Papava, V., & Bedianashvili, G. (2025). Trade War and Disruptions in Global Supply Chains in an Era of growing Uncertainty. Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences, 19(4), 207-212.
  34. Papava, V., & Bedianashvili, G. (2024). Social and Economic Resilience in Conditions of Confrontational Globalization and Uncertainty. Bulletin of the Georgian National Academy of Sciences, 18(3), 174-180.
  35. Tabatadze, M. (2024, January 15). State post-crisis strategy [Preprint]. Preprints.org. https://www.preprints.org/manuscript/202401.1061/v1
  36. Tabatadze, M. (2020). Priorities of spatial economy and fiscal mechanism of decentralization [Conference paper]. International Multidisciplinary Scientific Conference (IMSC). https://www.researchgate.net/publication/351904022
  37. Tkemaladze, I. (2023). Modern labor market in Georgia – challenges and solutions. Economics and Business. 15(3), 74-91.
  38. Tkemaladze, I. (2022). Features of remote employment in Georgia. Economics, Business and administration. 2(2), 114-125. http://sciencejournals.ge/index.php/bu/article/view/306
  39. Tsartsidze, M. (2025). Employment change trends in Georgia in the context of digital transformation of the economy and ongoing European integration [Paper presentation]. 8th International Multidisciplinary Academic Conference (IMAC), Jurmala, Latvia. https://irissymposium.wixsite.com/economics/our-support