საპენსიო ფონდების შიდაა უდიტი: საქართველო სსაპენსიო ფონდი სმაგალითი

ოთარ ანგურიძე

ჟურნალი ნომერი 3 ∘ ოთარ ანგურიძე ∘
საპენსიო ფონდების შიდაა უდიტი: საქართველო სსაპენსიო ფონდი სმაგალითი

DOI kodi: 10.52340/ekonomisti.2026.03.03

რეზიუმე

განვითარებად ეკონომიკებში დაგროვებითი საპენსიო სქემები სწრაფად იზრდება და მილიონობით მონაწილის სახელით მნიშვნელოვან აქტივებს აგროვებს, რაც განსაკუთრებულ მოთხოვნებს უყენებს მმართველობას, რისკის მართვასა და შიდა აუდიტის ფუნქციას. წინამდებარე ნაშრომი იკვლევს, რამდენად შეესაბამება საქართველოს დაგროვებითი საპენსიო სქემის ინსტიტუციური, მმართველობითი და კონტროლის ჩარჩო შიდა აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტებსა და წამყვანი იურისდიქციების საუკეთესო პრაქტიკას. კვლევა ეფუძნება თვისებრივ-ანალიტიკურ დიზაინს, რომლის მეთოდოლოგიური საფუძველია საჯარო სექტორისთვის განკუთვნილი შიდა აუდიტის შესაძლებლობების მოდელი (IA-CM), შემუშავებული შიდა აუდიტორთა ინსტიტუტის კვლევითი ფონდისა და მსოფლიო ბანკის მიერ; შიდა აუდიტორთა ინსტიტუტის ნიდერლანდების განყოფილების ამბიციის მოდელი (გამოცემა, რომელიც შესაბამისობაშია 2024 წლის შიდა აუდიტის გლობალურ სტანდარტებთან და ძალაშია 2025 წლის 9 იანვრიდან); და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციისა და სიგმას საჯარო მმართველობის პრინციპების (2023) ხარისხის შეფასების ერთიანი ჩარჩო. კვლევა ასევე ეყრდნობა საჯარო ხარჯვის მართვის ურთიერთდახმარებით სწავლების ქსელის შიდა აუდიტის საზოგადოების სახელმძღვანელო მითითებებს, ხოლო შედარებითი მტკიცებულებების ბაზა მოიცავს ავსტრალიის, ფინეთისა და ნიდერლანდების საზედამხედველო რეჟიმების შინაარსობრივ ანალიზს, აგრეთვე საქართველოს საკანონმდებლო და საოპერაციო დოკუმენტაციის დეტალურ მიმოხილვას. აღნიშნულ მოდელებზე დაყრდნობით, საჯარო წყაროების ანალიზი აჩვენებს, რომ სქემის სამართლებრივი დამოუკიდებლობა, საზედამხედველო რეჟიმი და საინვესტიციო ჩარჩო მაღალი სიმწიფის დონისაა — მესამე დონე, ინტეგრირებული. ამასთანავე, როგორც ხშირად აღინიშნება განვითარებადი ბაზრების ახალგაზრდა დაგროვებით სქემებში, შიდა აუდიტის ოპერაციული და ტექნოლოგიური განზომილება — უპირველეს ყოვლისა, მონაცემთა ანალიტიკისა და უწყვეტი აუდიტის შესაძლებლობები — წარმოადგენს განვითარების მთავარ მიმართულებას. ნაშრომი საქართველოს სქემას განიხილავს, როგორც საილუსტრაციო შემთხვევას და არა როგორც კონკრეტული ინსტიტუტის შიდა აუდიტის შედეგს. შესაბამისად, ნაშრომი გვთავაზობს ადაპტირებულ მოდელებსა და ეტაპობრივ საოპერაციო გეგმას და ამით ავსებს ხარვეზს, რომელიც არსებობს განვითარებადი ბაზრების საპენსიო რეფორმის შესახებ სამეცნიერო ლიტერატურაში.

საკვანძო სიტყვები: შიდა აუდიტი; საპენსიო ფონდი; სამი ხაზის მოდელი; საქართველო.

ე კ ო ნ ო მ ი ს ტ ი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტის რეცენზირებადი, ბეჭდურ-ელექტრონული, საერთაშორისო სამეცნიერო-ანალიტიკური ჟურნალი

DOI: 10.52340/EKONOMISTI DOI: 10.36172/EKONOMISTI E ISSN 2346-8432 Print ISSN 1987-6890	ჟურნალი ნომერი 3 ∘ ოთარ ანგურიძე ∘ საპენსიო ფონდების შიდაა უდიტი: საქართველო სსაპენსიო ფონდი სმაგალითი DOI kodi: 10.52340/ekonomisti.2026.03.03 რეზიუმე განვითარებად ეკონომიკებში დაგროვებითი საპენსიო სქემები სწრაფად იზრდება და მილიონობით მონაწილის სახელით მნიშვნელოვან აქტივებს აგროვებს, რაც განსაკუთრებულ მოთხოვნებს უყენებს მმართველობას, რისკის მართვასა და შიდა აუდიტის ფუნქციას. წინამდებარე ნაშრომი იკვლევს, რამდენად შეესაბამება საქართველოს დაგროვებითი საპენსიო სქემის ინსტიტუციური, მმართველობითი და კონტროლის ჩარჩო შიდა აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტებსა და წამყვანი იურისდიქციების საუკეთესო პრაქტიკას. კვლევა ეფუძნება თვისებრივ-ანალიტიკურ დიზაინს, რომლის მეთოდოლოგიური საფუძველია საჯარო სექტორისთვის განკუთვნილი შიდა აუდიტის შესაძლებლობების მოდელი (IA-CM), შემუშავებული შიდა აუდიტორთა ინსტიტუტის კვლევითი ფონდისა და მსოფლიო ბანკის მიერ; შიდა აუდიტორთა ინსტიტუტის ნიდერლანდების განყოფილების ამბიციის მოდელი (გამოცემა, რომელიც შესაბამისობაშია 2024 წლის შიდა აუდიტის გლობალურ სტანდარტებთან და ძალაშია 2025 წლის 9 იანვრიდან); და ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციისა და სიგმას საჯარო მმართველობის პრინციპების (2023) ხარისხის შეფასების ერთიანი ჩარჩო. კვლევა ასევე ეყრდნობა საჯარო ხარჯვის მართვის ურთიერთდახმარებით სწავლების ქსელის შიდა აუდიტის საზოგადოების სახელმძღვანელო მითითებებს, ხოლო შედარებითი მტკიცებულებების ბაზა მოიცავს ავსტრალიის, ფინეთისა და ნიდერლანდების საზედამხედველო რეჟიმების შინაარსობრივ ანალიზს, აგრეთვე საქართველოს საკანონმდებლო და საოპერაციო დოკუმენტაციის დეტალურ მიმოხილვას. აღნიშნულ მოდელებზე დაყრდნობით, საჯარო წყაროების ანალიზი აჩვენებს, რომ სქემის სამართლებრივი დამოუკიდებლობა, საზედამხედველო რეჟიმი და საინვესტიციო ჩარჩო მაღალი სიმწიფის დონისაა — მესამე დონე, ინტეგრირებული. ამასთანავე, როგორც ხშირად აღინიშნება განვითარებადი ბაზრების ახალგაზრდა დაგროვებით სქემებში, შიდა აუდიტის ოპერაციული და ტექნოლოგიური განზომილება — უპირველეს ყოვლისა, მონაცემთა ანალიტიკისა და უწყვეტი აუდიტის შესაძლებლობები — წარმოადგენს განვითარების მთავარ მიმართულებას. ნაშრომი საქართველოს სქემას განიხილავს, როგორც საილუსტრაციო შემთხვევას და არა როგორც კონკრეტული ინსტიტუტის შიდა აუდიტის შედეგს. შესაბამისად, ნაშრომი გვთავაზობს ადაპტირებულ მოდელებსა და ეტაპობრივ საოპერაციო გეგმას და ამით ავსებს ხარვეზს, რომელიც არსებობს განვითარებადი ბაზრების საპენსიო რეფორმის შესახებ სამეცნიერო ლიტერატურაში. საკვანძო სიტყვები: შიდა აუდიტი; საპენსიო ფონდი; სამი ხაზის მოდელი; საქართველო.