შემოსავლების უთანასწორობასა და ინკლუზიურ განვითარებას შორის ურთიერთობის თანამედროვე ტენდენციები

კენან სამირ ჰუსეინოვი  ტარიელ მუსალიმ ყურბანოვი

ჟურნალი ნომერი 2 ∘ კენან სამირ ჰუსეინოვი ∘ ტარიელ მუსალიმ ყურბანოვი ∘
შემოსავლების უთანასწორობასა და ინკლუზიურ განვითარებას შორის ურთიერთობის თანამედროვე ტენდენციები

DOI kodi: 10.52340/ekonomisti.2026.02.03

რეზიუმე

ეს სტატია წარმოადგენს შემოსავლების უთანასწორობის, ეკონომიკური ზრდისა და სიღარიბის მაჩვენებლებს შორის ურთიერთკავშირის შედარებით ანალიზს გლობალურ ეკონომიკაში და აზერბაიჯანის კონტექსტში 2015-2024 წლების პერიოდში. გლობალურ დონეზე მშპ-ს მდგრადი ზრდის მიუხედავად, მსოფლიოში ჯინის საშუალო კოეფიციენტი მაღალი დარჩა (0.646–0.667 დიაპაზონში) გენერირებული დამატებული ღირებულების არათანაბარი განაწილების გამო, მიაღწია მაქსიმუმს (0.661–0.662), განსაკუთრებით 2020 წლის პანდემიის გავლენის ქვეშ. ეს ტენდენციები ასუსტებს ეკონომიკური ზრდის სოციალურ ეფექტურობას და ინკლუზიური განვითარების პრინციპების რეალიზაციისთვის სახელმწიფოს ინსტიტუციურ ჩარევას აუცილებელს ხდის.

სტატია აჩვენებს, რომ აზერბაიჯანის გამოცდილების ანალიზის საფუძველზე, ქვეყანაში გატარებულმა სოციალურად ორიენტირებულმა ეკონომიკურმა პოლიტიკამ - მინიმალური ხელფასისა და პენსიების ზრდამ, მიზნობრივი სოციალური დახმარებამ და თვითდასაქმების პროგრამებმა - შესაძლებელი გახადა შემოსავლების უთანასწორობის მნიშვნელოვნად დაბლა შენარჩუნება გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე. ამრიგად, საანგარიშო პერიოდში ჯინის კოეფიციენტი აზერბაიჯანში 0.266-დან 0.289-მდე მერყეობდა, ხოლო სიღარიბის მაჩვენებელი, რომელიც დაახლოებით 1.5-2-ჯერ დაბალია გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე (7.8%–10.8%), 4.8%-6.2%-ის დიაპაზონში დაფიქსირდა. კვლევა ხაზს უსვამს, რომ შემოსავლების არათანაბარი განაწილება თრგუნავს შიდა მოთხოვნას, ხელს უშლის ადამიანური კაპიტალის განვითარებას და საფრთხეს უქმნის სოციალურ-ეკონომიკურ სტაბილურობას. დასკვნის სახით, აზერბაიჯანში ინკლუზიურობისა და სოციალური კეთილდღეობის გრძელვადიან პერსპექტივაში შესანარჩუნებლად, სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითად პრიორიტეტებად განისაზღვრა არასანავთობო სექტორის სტიმულირება, რეგიონთაშორისი განვითარების დისბალანსის შემცირება და დიგიტალიზაციასა და ადამიანურ კაპიტალში ინვესტიციების გაფართოება.

საკვანძო სიტყვები: შემოსავლების უთანასწორობა, ინკლუზიური ეკონომიკური ზრდა, ჯინის კოეფიციენტი, აზერბაიჯანის ეკონომიკა, სიღარიბის მაჩვენებელი, მშპ-ს დინამიკა, ინსტიტუციური მექანიზმები, სოციალური დაცვა, ადამიანური კაპიტალი, რეგიონული განვითარება.

ე კ ო ნ ო მ ი ს ტ ი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პაატა გუგუშვილის სახელობის ეკონომიკის ინსტიტუტის რეცენზირებადი, ბეჭდურ-ელექტრონული, საერთაშორისო სამეცნიერო-ანალიტიკური ჟურნალი

DOI: 10.52340/EKONOMISTI DOI: 10.36172/EKONOMISTI E ISSN 2346-8432 Print ISSN 1987-6890	ჟურნალი ნომერი 2 ∘ კენან სამირ ჰუსეინოვი ∘ ტარიელ მუსალიმ ყურბანოვი ∘ შემოსავლების უთანასწორობასა და ინკლუზიურ განვითარებას შორის ურთიერთობის თანამედროვე ტენდენციები DOI kodi: 10.52340/ekonomisti.2026.02.03 რეზიუმე ეს სტატია წარმოადგენს შემოსავლების უთანასწორობის, ეკონომიკური ზრდისა და სიღარიბის მაჩვენებლებს შორის ურთიერთკავშირის შედარებით ანალიზს გლობალურ ეკონომიკაში და აზერბაიჯანის კონტექსტში 2015-2024 წლების პერიოდში. გლობალურ დონეზე მშპ-ს მდგრადი ზრდის მიუხედავად, მსოფლიოში ჯინის საშუალო კოეფიციენტი მაღალი დარჩა (0.646–0.667 დიაპაზონში) გენერირებული დამატებული ღირებულების არათანაბარი განაწილების გამო, მიაღწია მაქსიმუმს (0.661–0.662), განსაკუთრებით 2020 წლის პანდემიის გავლენის ქვეშ. ეს ტენდენციები ასუსტებს ეკონომიკური ზრდის სოციალურ ეფექტურობას და ინკლუზიური განვითარების პრინციპების რეალიზაციისთვის სახელმწიფოს ინსტიტუციურ ჩარევას აუცილებელს ხდის. სტატია აჩვენებს, რომ აზერბაიჯანის გამოცდილების ანალიზის საფუძველზე, ქვეყანაში გატარებულმა სოციალურად ორიენტირებულმა ეკონომიკურმა პოლიტიკამ - მინიმალური ხელფასისა და პენსიების ზრდამ, მიზნობრივი სოციალური დახმარებამ და თვითდასაქმების პროგრამებმა - შესაძლებელი გახადა შემოსავლების უთანასწორობის მნიშვნელოვნად დაბლა შენარჩუნება გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე. ამრიგად, საანგარიშო პერიოდში ჯინის კოეფიციენტი აზერბაიჯანში 0.266-დან 0.289-მდე მერყეობდა, ხოლო სიღარიბის მაჩვენებელი, რომელიც დაახლოებით 1.5-2-ჯერ დაბალია გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე (7.8%–10.8%), 4.8%-6.2%-ის დიაპაზონში დაფიქსირდა. კვლევა ხაზს უსვამს, რომ შემოსავლების არათანაბარი განაწილება თრგუნავს შიდა მოთხოვნას, ხელს უშლის ადამიანური კაპიტალის განვითარებას და საფრთხეს უქმნის სოციალურ-ეკონომიკურ სტაბილურობას. დასკვნის სახით, აზერბაიჯანში ინკლუზიურობისა და სოციალური კეთილდღეობის გრძელვადიან პერსპექტივაში შესანარჩუნებლად, სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითად პრიორიტეტებად განისაზღვრა არასანავთობო სექტორის სტიმულირება, რეგიონთაშორისი განვითარების დისბალანსის შემცირება და დიგიტალიზაციასა და ადამიანურ კაპიტალში ინვესტიციების გაფართოება. საკვანძო სიტყვები: შემოსავლების უთანასწორობა, ინკლუზიური ეკონომიკური ზრდა, ჯინის კოეფიციენტი, აზერბაიჯანის ეკონომიკა, სიღარიბის მაჩვენებელი, მშპ-ს დინამიკა, ინსტიტუციური მექანიზმები, სოციალური დაცვა, ადამიანური კაპიტალი, რეგიონული განვითარება.