ჟურნალი ნომერი 2 ∘ გიორგი ნიკურაძე ∘
ეკონომიკური პოლიტიკის ევოლუცია 2010–2026 წლებში და ახლო მომავლის პერსპექტივები

DOI kodi: 10.52340/ekonomisti.2026.02.20

ანოტაცია.სტატიაში გაანალიზებულია საქართველოში ეკონომიკური პოლიტიკის ევოლუცია 2010–2026 წლებში. ნაჩვენებია, რომ პოლიტიკა პოსტ-კრიზისული სტაბილიზაციიდან ტრანსფორმაციულ მოდელზე გადავიდა. ნაშრომი აერთიანებს ისტორიულ-შედარებით, ინსტიტუციურ, მაკროეკონომიკურ და სექტორულ ანალიზს. ის ეყრდნობა საერთაშორისო ოფიციალურ წყაროებსა და ქართველ ეკონომისტთა ნაშრომებს. კვლევა გამოყოფს ოთხ ფაზას. პირველი არის პოსტ-კრიზისული სტაბილიზაცია. მეორეა ევროკავშირთან ინსტიტუციური დაახლოება. მესამეა პანდემიური ანტიკრიზისული შემობრუნება. მეოთხეა ციფრული, მწვანე და კონკურენტული პოლიტიკების სინთეზი. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა სახელმწიფოს ეკონომიკური როლის ცვლილებას. ასევე განხილულია მონეტარულ-ფისკალური ჩარჩო, სახელმწიფო საწარმოთა რეფორმა და კონკურენციის პოლიტიკა. დამატებით გაანალიზებულია ციფრული ეკონომიკა, მდგრადი ფინანსები და ტურიზმის პოლიტიკა. ნაჩვენებია, რომ შემდეგ ეტაპზე გადამწყვეტია ზრდის ხარისხი. ასეთ ხარისხს განსაზღვრავს პროდუქტიულობა, ხარისხიანი დასაქმება და კონკურენტული ნეიტრალობა. მას ასევე აძლიერებს ენერგეტიკული და ლოგისტიკური დაკავშირებადობა. ნაშრომი გვთავაზობს 2026–2030 წლების სამ სცენარს. ესენია საბაზისო, ოპტიმისტური და რისკიანი სცენარები.

საკვანძო სიტყვები: ეკონომიკური პოლიტიკა; საქართველო; მაკროეკონომიკური სტაბილურობა; სახელმწიფო საწარმოები; კონკურენციის პოლიტიკა; ციფრული ეკონომიკა; მწვანე ტრანსფორმაცია; ევროკავშირთან ინტეგრაცია.

JEL კლასიფიკაციის კოდები: E52, E61, E62, O21 

შესავალი

2010–2026 წლები საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკისთვის იზოლირებული შოკების ჯაჭვად არ უნდა განვიხილოთ. ეს პერიოდი პოლიტიკის ლოგიკის თანმიმდევრულ ცვლილებას გამოხატავს. ცვლილება იწყება პოსტ-კრიზისული სტაბილიზაციით. შემდეგ იგი გადადის მედეგობისა და ტრანსფორმაციის დღის წესრიგზე. 2010-იანი წლების დასაწყისში მთავარი საზრუნავი იყო მაკროეკონომიკური წესრიგის აღდგენა. ასევე მნიშვნელოვანი იყო ფისკალური დისციპლინა და ინვესტორთა ნდობა. 2020 წლის შემდეგ დღის წესრიგი გაფართოვდა. მას დაემატა სოციალური დაცვა, ენერგეტიკული უსაფრთხოება და კონკურენცია. ასევე გაძლიერდა სახელმწიფო საწარმოთა მმართველობა, ციფრული ინფრასტრუქტურა და მწვანე გარდაქმნა.

არსებული ლიტერატურა საქართველოს შემთხვევას ხშირად ფრაგმენტულად განიხილავს. მაკროეკონომიკური წყაროები ყურადღებას ამახვილებს ინფლაციაზე, კურსსა და დეფიციტზე. სექტორული კვლევები განიხილავს ტურიზმს, წყალმომარაგებას, ენერგეტიკას, ფინანსებს ან ციფრულ ინოვაციებს. პოლიტიკის ანალიტიკური დოკუმენტები ფოკუსირდება ევროკავშირთან ინტეგრაციაზე. სხვა დოკუმენტები ეხება სახელმწიფო საწარმოებს ან კონკურენციის აღსრულებას. შედარებით ნაკლებადაა შემუშავებული ინტეგრირებული ხედვა. ასეთი ხედვა ამ მიმართულებებს ერთ პერიოდიზაციასა და ანალიტიკურ ჩარჩოში მოაქცევს. ამ სტატიაში სწორედ ეს სიცარიელეა შევსებული.

კვლევა ერთდროულად ასრულებს ორ ამოცანას. აღადგენს 2010–2026 წლების ეკონომიკური პოლიტიკის შიდა ლოგიკას და გამოკვეთს იმ პირობებს, რომლებიც 2026–2030 წლების პოლიტიკის შედეგიანობას განსაზღვრავს. სტატიის ცენტრალური არგუმენტია, რომ საქართველოსთვის მდგრადი განვითარება დღეს უკვე აღარ არის მხოლოდ მაკროეკონომიკური სანდოობის ფუნქცია. იგი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად შეძლებს ქვეყანა ფისკალურ-მონეტარული დისციპლინის შერწყმას პროდუქტიულობის პოლიტიკასთან, კონკურენტულ ნეიტრალობასთან, ადამიანურ კაპიტალთან. ენერგეტიკულ და ლოგისტიკურ ურთიერთკავშირთან და ციფრული სახელმწიფო შესაძლებლობების გაძლიერებასთან.

I. ლიტერატურის მიმოხილვა და ეკონომიკური პოლიტიკის თეორიული ჩარჩო

ეკონომიკური პოლიტიკის თანამედროვე გააზრება ემყარება იმ მიდგომას, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფოს ეკონომიკური ფუნქცია აღარ იფარგლება მხოლოდ ინფლაციისა და ბიუჯეტის მართვით. 2020-იანი წლების დებატებში სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება მედეგობა, კონკურენტული ნეიტრალობა, სექტორული კოორდინაცია და ე. წ. ორმაგი გარდაქმნა (twin transition), ანუ ციფრული და მწვანე გარდაქმნის ერთობლივი ლოგიკა. საქართველოს შემთხვევის ანალიზი სწორედ ამ გაფართოებული ჩარჩოს გამოყენებას მოითხოვს.

2010–2026 წლების გამოცდილება აჩვენებს, რომ ეკონომიკური პოლიტიკის ვიწრო გაგება უკვე არასაკმარისია. იგი აღარ უნდა განიმარტოს მხოლოდ მონეტარული, ფისკალური ან საგადასახადო ზომების ერთობლიობად. თანამედროვე პირობებში ეკონომიკური პოლიტიკა სახელმწიფოს მიზანმიმართული მოქმედებების სისტემაა. ეს სისტემა გავლენას ახდენს რესურსების განაწილებაზე და ბაზრის წესებზე. ის ასევე მოქმედებს სოციალურ სტაბილურობაზე, ტექნოლოგიურ ცვლილებაზე და ენერგეტიკულ უსაფრთხოებაზე. ამასთანავე, იგი განსაზღვრავს გრძელვადიანი ზრდის მოდელს. ამ თვალსაზრისით, ეკონომიკური პოლიტიკა აღარ არის მხოლოდ მაკროეკონომიკური „მართვა“. ის კოორდინირებული ინსტიტუციური არქიტექტურაა.

ქართულ ეკონომიკურ-თეორიულ დისკურსში ამ გაფართოებულ გაგებას მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია რევაზ გველესიანისა და ირინა გოგორიშვილის ნაშრომებში. მათი „ეკონომიკური პოლიტიკის“ სახელმძღვანელოები პოლიტიკას ფართო სისტემად განიხილავს. ეს სისტემა მოიცავს მიზნებს, ინსტრუმენტებს, ღირებულებებსა და გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმებს. ამ ხაზს ავსებს ელგუჯა მექვაბიშვილის მიდგომა. იგი სახელმწიფოს ეკონომიკურ როლს გლობალიზაციისა და კრიზისების კონტექსტში აკვირდება (Mekvabishvili, 2019, 2020). ამგვარი ხედვა მნიშვნელოვანია როგორც თეორიულად, ისე პრაქტიკულად. ის გვაიძულებს ეკონომიკური პოლიტიკა ერთიან ინსტრუმენტთა სისტემად დავინახოთ. ეს სისტემა მოიცავს სტაბილიზაციას, რეგულირებას, ინვესტირებას, სოციალურ დაცვასა და განვითარებას.

2010–2026 წლებში განსაკუთრებით შეიცვალა სახელმწიფოს როლის აღქმა. 2008–2009 წლების გლობალური ფინანსური კრიზისის გამოცდილებამ, შემდეგ კი პანდემიამ და 2022 წლის შემდეგ გეოპოლიტიკურმა დაძაბულობამ, გააძლიერა წარმოდგენა. ბაზარი ყოველთვის ვერ უზრუნველყოფს თვითრეგულაციას ისეთი სიჩქარითა და სოციალური ღირებულებით, რაც სისტემურ შოკებს სჭირდება. ამიტომ სახელმწიფო გადაიქცა არა მხოლოდ წესების დამდგენად, არამედ კრიზისების მმართველად, სტრატეგიულ კოორდინატორად, რისკების დამზღვევად და, ზოგ შემთხვევაში. ტრანსფორმაციული ინვესტიციების განმახორციელებელ სუბიექტად. მექვაბიშვილის ანტიკრიზისული სახელმწიფოს კონცეფცია სწორედ ამ გადასვლას ასახავს. სახელმწიფოს ფუნქცია აღარ განისაზღვრება მხოლოდ „ნაკლები ჩარევით“, არამედ ეფექტიანი, წესებზე დაფუძნებული ჩარევით.

ამავე დროს, სახელმწიფოს როლის გაძლიერება არ უნდა გავიგოთ როგორც ბაზრის უარყოფა. პირიქით, თანამედროვე ეკონომიკური პოლიტიკის ძლიერი ვერსია სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ სახელმწიფო იცავს კონკურენციას, ქმნის გამჭვირვალე და პროგნოზირებად რეგულაციებს. ამცირებს სისტემურ რისკებს და აფინანსებს იმ საჯარო სიკეთეებს, რომლებსაც კერძო სექტორი საკუთარი ძალით ვერ შექმნის. შესაბამისად, ეკონომიკური პოლიტიკის შეფასების კრიტერიუმიც ფართოვდება. საკმარისი აღარ არის ინფლაციის დაბალი მაჩვენებელი ან ბიუჯეტის დაბალი დეფიციტი. აუცილებელია იმის დანახვაც, რამდენად ამცირებს პოლიტიკა მოწყვლადობას, აძლიერებს პროდუქტიულობას, ქმნის ხარისხიან სამუშაო ადგილებს და ემსახურება გრძელვადიან გარდაქმნას.

II. კვლევის დიზაინი, კითხვები და მეთოდოლოგია

კვლევის მიზანი. სტატიის მიზანია ეკონომიკური პოლიტიკის ევოლუციის ანალიზი საქართველოში 2010–2026 წლებში, მისი ფაზების, დომინანტი ინსტრუმენტების. ინსტიტუციური ცვლილებებისა და 2026–2030 წლების შესაძლო განვითარების სცენარების გამოვლენა.

კვლევის კითხვები. ნაშრომი პასუხობს სამ ძირითად კითხვას. (1) რა ფაზებად შეიძლება დაიყოს 2010–2026 წლების ეკონომიკური პოლიტიკა. (2) როგორ შეიცვალა თითოეულ ფაზაში სახელმწიფოს, ბაზრისა და ინსტიტუტების ურთიერთმიმართება. (3) რომელი ფაქტორები განსაზღვრავს 2026–2030 წლების საბაზისო, ოპტიმისტურ და რისკიან ტრაექტორიებს.

კვლევის მეთოდოლოგია. გამოყენებულია ისტორიულ-შედარებითი, ინსტიტუციური, მაკროეკონომიკური და სექტორული ანალიზის კომბინაცია. პერიოდიზაცია ეყრდნობა სამ კრიტერიუმს. პოლიტიკის დომინანტ მიზანს, გამოყენებული ინსტრუმენტების სტრუქტურას და იმ შოკების ტიპს, რომლებზეც პოლიტიკა რეაგირებდა. ემპირიული ნაწილი დაყრდნობილია IMF-ის, მსოფლიო ბანკის, Geostat-ის, საქართველოს ეროვნული ბანკის, ეკონომიკის სამინისტროსა და სხვა ოფიციალურ წყაროებზე. თეორიული ნაწილი კი ქართველ ეკონომისტთა და საერთაშორისო სამეცნიერო ლიტერატურის შერჩეულ ნაშრომებზე.

მეცნიერული სიახლე. სტატიის სიახლე იმაში მდგომარეობს, რომ 2010–2026 წლების ეკონომიკური პოლიტიკა განხილულია არა მხოლოდ მაკროეკონომიკური სტაბილიზაციის, არამედ ციფრული, მწვანე, კონკურენტული. ინდუსტრიული და სექტორული პოლიტიკების ერთიან სინთეზად.

პრაქტიკული მნიშვნელობა. ნაშრომში წარმოდგენილი დასკვნები და სცენარები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ეკონომიკური პოლიტიკის ფორმულირების, აკადემიური სწავლების. სამაგისტრო/სადოქტორო კვლევებისა და სახელმწიფო სტრატეგიული დოკუმენტების შეფასებისთვის.

კვლევის შეზღუდვები. ნაშრომი აერთიანებს სხვადასხვა დროის ოფიციალურ პროგნოზებსა და შემდგომში დაზუსტებულ სტატისტიკას. ამიტომ რიგ ადგილებში განზრახ გამიჯნულია იმდროინდელი პროგნოზი და საბოლოოდ დაკორექტირებული მაჩვენებელი. ამასთანავე, სტატია ძირითადად მუშაობს მეორადი და ოფიციალური წყაროებით და არ იყენებს პირველადი საველე კვლევის მასალას.

III. 2010–2019: პოსტ-კრიზისული სტაბილიზაცია, სტრუქტურული ადაპტაცია და ევროკავშირთან დაახლოება

2010–2019 წლები საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკისთვის ერთგვარი ორმაგი პროცესის ათწლეული იყო. ერთი მხრივ, ეს იყო 2008–2009 წლების კრიზისის შედეგების დაძლევის, ფისკალური კონსოლიდაციისა და მაკროეკონომიკური სანდოობის აღდგენის ეტაპი. მეორე მხრივ, სწორედ ამ წლებში გაღრმავდა ევროკავშირთან ინსტიტუციური და მარეგულირებელი დაახლოება. რამაც ეკონომიკური პოლიტიკა უფრო ფართო სტრუქტურულ და რეფორმულ ჩარჩოში მოაქცია.

მსოფლიო ბანკის (World Bank, 2014) შეფასებით, 2010–2012 წლებში ეკონომიკა საშუალოდ 6.5 პროცენტით იზრდებოდა. ფისკალური დეფიციტი 2009 წლის 9.2 პროცენტიდან 2012 წელს 2.8 პროცენტამდე ჩამოვიდა. 2013 წლისთვის საჯარო ვალი დაახლოებით 34.5 პროცენტი იყო. ეს ციფრები მიუთითებს, რომ პოსტ-კრიზისულ ეტაპზე მთავარი აქცენტი ფინანსური წესრიგი იყო. თუმცა ეს არ ნიშნავდა სახელმწიფოს უკანდახევას. კაპიტალური და ინფრასტრუქტურული ხარჯები მაინც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა. კერძო ინვესტიცია ჯერ კიდევ სრულად არ იყო აღდგენილი (World Bank, 2014).

2014–2016 წლებში ეკონომიკური პოლიტიკის დღის წესრიგში წამოიწია ევროკავშირთან ინტეგრაციის საკითხი. 2014 წელს გაფორმდა ასოცირების შეთანხმება, რომლის ეკონომიკური ბირთვი DCFTA გახდა, ხოლო 2016 წელს შეთანხმება სრულად შევიდა ძალაში. ეს ნიშნავდა არა უბრალოდ თავისუფალი ვაჭრობის გაფართოებას, არამედ ქართული მარეგულირებელი გარემოს, სტანდარტებისა და წესების თანდათან დაახლოებას ევროკავშირის ჩარჩოსთან. სწორედ აქ კარგად ჯდება ავთანდილ სილაგაძისა და თამაზ ზუბიაშვილის ანალიზი, სადაც ნაჩვენებია. ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმება კონვერგენციის მყისიერ შედეგს არ იძლევა. იგი გრძელვადიანი ინსტიტუციური მისადაგების პროცესია (Silagadze & Zubiashvili, 2016).

ამავე დროს, 2014–2016 წლები საქართველოსთვის მძიმე საგარეო შოკების პერიოდიც იყო. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის (International Monetary Fund [IMF], 2015) შეფასებით, რეგიონულმა კრიზისმა ლარზე ძლიერი წნეხი შექმნა. ეს წნეხი გააძლიერა ექსპორტის კლებამ და გზავნილების შემცირებამ. დამატებითი ფაქტორი იყო პარტნიორი ქვეყნების ვალუტების გაუფასურება. მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი 2014 წელს დაახლოებით 9.5 პროცენტს მიუახლოვდა. ამავე პერიოდში ლარი მნიშვნელოვნად გაუფასურდა. ასეთ პირობებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა მონეტარული პოლიტიკის ჩარჩომ. ეროვნული ბანკის ინფლაციის თარგეთირება ეკონომიკური სტაბილურობის საყრდენად იქცა. ასევე მნიშვნელოვანი იყო მცურავი გაცვლითი კურსი და ლარიზაციის პოლიტიკა. 2015–2016 წლებში ინფლაციის სამიზნე 5 პროცენტი იყო. 2017 წელს სამიზნე 4 პროცენტამდე შემცირდა. 2018 წლიდან იგი 3 პროცენტს შეადგენს (IMF, 2015; National Bank of Georgia, n.d.).

2017–2019 წლებში ეკონომიკური პოლიტიკა შედარებით სტაბილურ ფაზაში გადავიდა. IMF-ის Article IV-ის მიხედვით, 2017 წელს ეკონომიკა 5 პროცენტით გაიზარდა. ამ პერიოდში მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი შემცირდა. გაიზარდა FDI და ფისკალური პოზიცია სტაბილური დარჩა. 2019 წელს რეალური ზრდა 5.1 პროცენტი იყო. ნომინალურმა მშპ-მ 50 მილიარდ ლარს გადააჭარბა. მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი ისტორიულად უფრო დაბალ ნიშნულზე ჩამოვიდა. შედეგად, 2010-იანი წლების ბოლოს საქართველოს უფრო გამართული მაკროსაფინანსო ჩარჩო ჰქონდა (IMF, 2018; Geostat, 2019).

თუმცა ეს მიღწევები არ აუქმებდა სტრუქტურულ სისუსტეებს. მსოფლიო ბანკის (World Bank, 2018) დიაგნოსტიკა ზრდის მთავარ შეზღუდვებად რამდენიმე ფაქტორს ასახელებდა. ესენია დაბალი პროდუქტიულობა, უნარების დეფიციტი და ეკონომიკის დუალიზმი. ასევე გამოიყოფოდა სოფლის მეურნეობის დაბალი ეფექტიანობა. დამატებითი პრობლემა იყო გლობალურ ღირებულებათა ჯაჭვებში არასაკმარისი ინტეგრაცია. ამიტომ 2010–2019 წლები წარმატებული სტაბილიზაციის პერიოდად უნდა შეფასდეს. თუმცა ეს იყო არასრული სტრუქტურული გარდაქმნის პერიოდიც. ქვეყანა პანდემიას შედარებით გამყარებული მაკროეკონომიკური ჩარჩოთი შეხვდა. მაგრამ ფუნდამენტური გამოწვევები ბოლომდე ვერ გადაიჭრა (World Bank, 2018).

IV. 2020–2021: პანდემია და ეკონომიკური პოლიტიკის ანტიკრიზისული შემობრუნება

2020–2021 წლები საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკისთვის გადამწყვეტი გარდატეხა იყო. 2010-იანი წლების ბოლოს მთავარი დისკუსია ფისკალურ წესსა და სტრუქტურულ რეფორმებზე მიდიოდა. პანდემიამ პოლიტიკა ანტიკრიზისულ და შემამსუბუქებელ რეჟიმში გადაიყვანა. მას სოციალური დაცვის ფუნქციაც მკაფიოდ დაემატა. 2020 წელს რეალური მშპ 6.8 პროცენტით შემცირდა. 2021 წელს იგი 10.5 პროცენტით გაიზარდა. თუმცა ეს მაჩვენებლები მხოლოდ ნაწილობრივ აღწერს შოკის ბუნებას. პანდემია იყო ჯანმრთელობის, ტურიზმის, მომსახურების და შემოსავლების კრიზისი. ასევე ეს იყო დასაქმებისა და გარე სექტორის კრიზისი (Geostat, 2020).

ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაციის (Georgian National Tourism Administration [GNTA], 2020) მონაცემებით, 2020 წელს საერთაშორისო მოგზაურთა ვიზიტები დაახლოებით 80 პროცენტით შემცირდა. ტურიზმიდან მიღებული შემოსავალი 542 მილიონ დოლარამდე დაეცა. ეს წინა წელთან შედარებით დაახლოებით 2.7 მილიარდი დოლარით ნაკლები იყო. ასეთ პირობებში პოლიტიკის მთავარი მიზანი შემოსავლისა და საწარმოო ქსოვილის შენარჩუნება გახდა. მთავრობის ანტიკრიზისული პაკეტი 3.5 მილიარდ ლარზე იყო დაგეგმილი. IMF-ის შეფასებით, 2020 წლის მხარდაჭერა მშპ-ის 3.8 პროცენტს უტოლდებოდა. 2021 წელს მას დამატებით 2.9 პროცენტი დაემატა. შედეგად, 2020 წელს ფისკალური დეფიციტი 9.2 პროცენტამდე გაიზარდა. საჯარო ვალი დაახლოებით 60 პროცენტს მიუახლოვდა (GNTA, 2020; IMF, 2021).

ამავე პერიოდში მონეტარული და სავალუტო პოლიტიკა სხვა ამოცანას ასრულებდა. მას უნდა დაეცვა ფინანსური სტაბილურობა და დაეშვა კურსის მოქნილი კორექცია. ამასთანავე, პოლიტიკას ნდობა არ უნდა დაეკარგა. დავით კეშელავა 2021 წლის სტატიაში 2020 წლის ეპიზოდს მნიშვნელოვან სავალუტო კრიზისად მიიჩნევს. იგი მას 2008–2009 და 2015–2016 წლების შემდეგ მესამე ეპიზოდად ასახელებს (Keshelava, 2021). მისი აზრით, პანდემიური შოკი უკვე დაწყებულ გარე წნეხებს დაემთხვა. ამიტომ ეროვნული ვალუტის მერყეობა უფრო გამძაფრდა. IMF-ის მიხედვით, ლარი 2020 წლის თებერვლიდან 2021 წლის აპრილამდე მნიშვნელოვნად გაუფასურდა. ეროვნული ბანკი ინტერვენციებითა და კომუნიკაციით ცდილობდა უკიდურესი რყევების შეკავებას (Keshelava, 2021; IMF, 2021).

2021 წელი უკვე აღდგენის წელი იყო, მაგრამ არა სრული ნორმალიზაციის. საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (IMF, 2021) აღნიშნავდა 2019 წლის დონესთან დაბრუნებას. თუმცა ინფლაციური წნეხი იზრდებოდა. ამიტომ ეროვნულმა ბანკმა მონეტარული პოლიტიკა კვლავ გაამკაცრა. ამ კონტექსტში საინტერესოა ნინო ლობჟანიძის სტატია წყლის ინდუსტრიაზე. ავტორი პანდემიას მაკროეკონომიკურ, სექტორულ და ინფრასტრუქტურულ ჭრილში განიხილავს. იგი ხაზს უსვამს მიწოდების ჯაჭვების რღვევას. ასევე განიხილავს ტექნოლოგიური აღჭურვილობის პრობლემებს და კომუნალური მომსახურების უწყვეტობას. დამატებით გამოიყოფა ციფრული და „მწვანე“ გადაწყვეტილებების საჭიროება (Lobzhanidze, 2021). ეს დაკვირვება მნიშვნელოვანია. პანდემიამ აჩვენა, რომ საბაზისო ინფრასტრუქტურა და სექტორული გამძლეობა აუცილებელია. ისინი ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც მთლიანი მოთხოვნის სტაბილიზაცია (IMF, 2021; Lobzhanidze, 2021).

ამრიგად, 2020–2021 წლებში ეკონომიკური პოლიტიკა საქართველოში სამი მიმართულებით შეიცვალა. პირველი იყო სახელმწიფოს ფუნქციის გაფართოება. სოციალური, ჯანდაცვითი და ბიზნესის მხარდაჭერის მიმართულებით. მეორე იყო ფისკალურ-მონეტარული კოორდინაციის ახალი ფორმა, სადაც ფისკალი შემამსუბუქებელი გახდა, ხოლო მონეტარული პოლიტიკა მოგვიანებით დეზინფლაციისთვის გამკაცრდა. მესამე იყო სექტორული ხედვის გაძლიერება: ეკონომიკური პოლიტიკა უკვე უნდა ხედავდეს არა მხოლოდ აგრეგატულ მაჩვენებლებს, არამედ წყლის, ტურიზმის, ენერგეტიკის. ტრანსპორტისა და სხვა სისტემების მდგრადობას.

V. 2022–2024: გეოპოლიტიკური შოკები, დეზინფლაცია, სახელმწიფო საწარმოები და კონკურენციის პოლიტიკა

2022–2024 წლები პოსტპანდემიური „ნორმალიზაციის“ ჩვეულებრივი ეტაპი არ ყოფილა. უკრაინაში ომმა საქართველოსთვის რისკებიც წარმოშვა და დროებითი ეკონომიკური „დივიდენდებიც“. ოფიციალური მონაცემებით, რეალური მშპ 2022 წელს 10.4 პროცენტით გაიზარდა. 2023 წელს ზრდა 7.8 პროცენტი იყო. 2024 წელს კი ზრდამ 9.7 პროცენტი შეადგინა. ამავე დროს, 2022 წლის მაღალი ინფლაციის შემდეგ სწრაფი დეზინფლაცია დაიწყო. საშუალო წლიური ინფლაცია 2022 წლის 11.9 პროცენტიდან 2023 წელს 2.5 პროცენტამდე შემცირდა. 2024 წელს იგი 1.1 პროცენტამდე ჩამოვიდა (Geostat, 2023, 2025, 2026a).

საერთაშორისო სავალუტო ფონდის (IMF, 2024) შეფასებით, ამ დინამიკას მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ლარის სიმყარემ, გარე ფინანსურმა შემოდინებებმა და მკაცრმა მონეტარულმა პოლიტიკამ. 2022 წელს საქართველოში შევიდა დიდი რაოდენობით მიგრაციული და ფინანსური ნაკადები, ფულადი გზავნილები მკვეთრად გაიზარდა, ხოლო კურსის გამყარებამ ინფლაციური წნეხი შეამსუბუქა. თუმცა ასეთი ვითარება ეკონომიკური პოლიტიკისთვის რთულ ამოცანას ქმნიდა. როგორ უნდა ემართა ქვეყანას დროებითი უპირატესობა ისე, რომ იგი გადახურებაში ან მომავალში უფრო მტკივნეულ კორექციაში არ გადაზრდილიყო? (IMF, 2024).

ამ პერიოდში ერთ-ერთ ცენტრალურ საკითხად სახელმწიფო საწარმოთა მმართველობა იქცა. IMF-ის 2024 წლის Article IV რეფორმას პრიორიტეტულ მიმართულებად ასახელებს. იგი მოითხოვს ზედამხედველობის, მმართველობისა და კონკურენტული ნეიტრალობის გაძლიერებას. ამავე პრობლემას აკვირდება ეთერ ხარაიშვილისა და ნინო ლობჟანიძის 2024 წლის სტატია. ავტორები საქართველოს სახელმწიფო საწარმოთა რეფორმისთვის ხუთპილარიან შეფასებას გვთავაზობენ. მათთვის კრიტიკულია კომერციული მიზნების გამოკვეთა და OECD-ის პრინციპებზე დაფუძნებული მმართველობა. ასევე მნიშვნელოვანია გამჭვირვალე საკუთრების პოლიტიკა, საშუალოვადიანი სამიზნეები და კონკურენტული ნეიტრალობა (Kharaishvili & Lobzhanidze, 2024). ამ ორი ხაზის თანხვედრა მნიშვნელოვან დასკვნას აჩვენებს. 2020-იანი წლების შუა პერიოდში პოლიტიკის ხარისხი მმართველობის სტანდარტებითაც იზომება (IMF, 2024; Kharaishvili & Lobzhanidze, 2024).

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება კონკურენციის პოლიტიკაა. დავით ბასიაშვილისა და სლავა ფეტელავას 2024 წლის სტატია კარტელების გამოვლენას ეხება. ავტორები განიხილავენ აღკვეთის სამართლებრივ და პრაქტიკულ ასპექტებს. მათი შეფასებით, საქართველოს კონკურენციის სამართლის ჩარჩო საერთაშორისო სტანდარტებთან თავსებადია. თუმცა ციფრული ბაზრები და ახალი კომუნიკაციური ტექნოლოგიები აღსრულებას ართულებს (Basiashvili & Fetelava, 2024). აქედან გამომდინარეობს, რომ კონკურენციის პოლიტიკა აღარ არის მხოლოდ კანონმდებლობის მიღება. ის მოიცავს მონიტორინგს, გამოძიებას, ციფრული გარემოს გაგებას და მომხმარებელზე ორიენტირებულ აღსრულებას. საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს აქტივობებიც ამ მიმართულებას აჩვენებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონცენტრაციების კონტროლი და ელექტრონული კომერციის წესების ამოქმედება. ასევე იზრდება მომხმარებელთა საჩივრები და ინსტიტუციური შესაძლებლობები (Basiashvili & Fetelava, 2024; GCCA, 2025).

სექტორულ ჭრილში ამავე ლოგიკას მერაბ ხოხობაიას სტატია ავითარებს. იგი მდგრადი ტურისტული დანიშნულების ადგილის განვითარებას ეხება. ავტორი ტურისტულ პოლიტიკას სისტემურ და მრავალაქტორულ პროცესად მიიჩნევს. ამ პროცესში ადგილობრივი საზოგადოება, ბიზნესი, სახელმწიფო და არასამთავრობო სექტორი ერთობლივად ქმნიან შედეგს (Khokhobaia, 2024). ეს მიდგომა 2022–2024 წლების საქართველოს რეალობას შეესაბამება. პოსტპანდემიური ტურიზმის დაბრუნება მხოლოდ ვიზიტორთა რაოდენობას აღარ უნდა დაეფუძნოს. იგი უკეთ მართული და გარემოსთან თავსებადი უნდა იყოს. ასევე უნდა გაღრმავდეს მისი კავშირი ადგილობრივ ეკონომიკასთან.

ამრიგად, 2022–2024 წლებში საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკა გადავიდა ახალ ფაზაში. შოკის მართვიდან დროებითი უპირატესობების მართვაზე; ანტიკრიზისული გაფართოებიდან ფრთხილ ნორმალიზაციაზე; მაკროეკონომიკური სტაბილურობიდან მმართველობის, კონკურენციისა და სექტორული მდგრადობის გაძლიერებაზე. სწორედ ეს ქმნის საფუძველს მომდევნო ეტაპისთვის, სადაც ციფრული, მწვანე და ინდუსტრიული პოლიტიკები ერთიან ჩარჩოდ იკვრება.

VI. 2024–2026: ციფრული, მწვანე, ინდუსტრიული და სექტორული პოლიტიკის სინთეზი

2024–2026 წლებში საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკა მხოლოდ კრიზისის შემდგომი აღდგენით ვეღარ აიხსნება. 2025 წელს რეალური ზრდა 7.5 პროცენტი იყო. მეოთხე კვარტალში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ინფორმაციისა და კომუნიკაციის სექტორებმა. ასევე მნიშვნელოვანი იყო ტრანსპორტი, დასაწყობება, ვაჭრობა და განათლება. ეს მიუთითებს, რომ ახალი დინამიკა ცოდნასა და კავშირგაბმულობას ეყრდნობა. მას ასევე აძლიერებს მომსახურების ექსპორტი. IMF-ის 2026 წლის შეფასებით, ზრდას ისევ ამოძრავებს ICT, ტრანსპორტი და განათლება. თუმცა 2026 წელს ზრდა უფრო დაბალანსებულ ტემპზე უნდა გადავიდეს. ეს ტემპი დაახლოებით 5.3 პროცენტია (Geostat, 2026b, 2026c; IMF, 2026).

ამ კონტექსტში ციფრული პოლიტიკა პირველად ხდება ეკონომიკური პოლიტიკის ცენტრალური ბირთვი. 2025 წლის თებერვალში დამტკიცებულმა სტრატეგიამ ხუთი პრიორიტეტი განსაზღვრა. ესენია ფართოზოლოვანი კავშირი, ციფრული საჯარო სერვისები და ბიზნესის გაციფრულება. ასევე პრიორიტეტულია ინოვაცია, ციფრული ფინანსური სერვისები და ციფრული უნარები. უკვე ეს სტრუქტურა აჩვენებს, რომ ციფრული პოლიტიკა მხოლოდ ტექნოლოგიური მოდერნიზაცია აღარ არის. იგი ერთდროულად არის ინფრასტრუქტურული, საგანმანათლებლო და ინდუსტრიული პოლიტიკა. ასევე იგი კონკურენტული და ადმინისტრაციული პოლიტიკის ელემენტებსაც მოიცავს. სტრატეგიის ექვსთვიანი მონიტორინგის ანგარიში ადასტურებს, რომ ჩარჩო ევროკავშირის „ციფრულ დეკადასთან“ თანხვედრაშია. კოორდინაციისთვის ასევე შეიქმნა სპეციალური უწყებათაშორისი საბჭო (Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia, 2025a, 2025b).

ფინანსურ სფეროში ამავე პროცესს ავითარებს საქართველოს ეროვნული ბანკის (National Bank of Georgia, 2025a) განახლებული Fintech Development Strategy. დოკუმენტი საქართველოს მიზნად უსახავს Middle Corridor-ის ქვეყნებისთვის წამყვან ფინტექ-ჰაბად ჩამოყალიბებას. მთავარ ინსტრუმენტებად დასახელებულია ინოვაციური ზედამხედველობა, ღია ბანკინგი და ღია ფინანსები. ასევე მნიშვნელოვანია სწრაფი გადახდების ინფრასტრუქტურა და ბაზარზე ობიექტური წვდომა. ციფრული ფინანსური სივრცის გაძლიერება კონკურენციის პოლიტიკის ნაწილიცაა. PSD2-ის მსგავსი მიდგომები და მონაცემებზე დაფუძნებული სერვისები შესვლის ბარიერებს ამცირებს. ისინი ახალ მოთამაშეებს ბაზარზე მოქმედების შესაძლებლობას აძლევს. შესაბამისად, ეკონომიკური პოლიტიკა ფინანსური სტაბილურობის პარალელურად მონაცემთა ინფრასტრუქტურასაც მოიცავს. ასევე მოიცავს API-ებსა და ციფრულ პლატფორმებზე კონკურენციას (National Bank of Georgia, 2025a).

მწვანე და ენერგეტიკული პოლიტიკის მიმართულებით 2024–2026 წლებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა შეიძინა ეროვნული ენერგეტიკისა და კლიმატის გეგმამ (NECP). Energy Community-ის 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველო 2030 წლისთვის მიზნად ისახავს განახლებადი ენერგიის დაახლოებით 27.4-პროცენტიან წილს. ენერგოეფექტიანობის კონკრეტულ სამიზნეებსა და ენერგეტიკული სიღარიბის მკვეთრ შემცირებას. ამავე პერიოდში ენერგოეფექტიანობის კანონმდებლობა და შენობების ენერგეტიკული სტანდარტები უფრო მჭიდროდ დაუახლოვდა ევროკავშირის ენერგეტიკულ ჩარჩოს. ეს ნიშნავს, რომ მწვანე პოლიტიკა საქართველოში ნელ-ნელა გადადის დეკლარაციებიდან კონკრეტულ სამოქმედო სტანდარტებზე. აუდიტზე, შენობების განახლებაზე, განახლებადი ენერგიის აუქციონებზე, ენერგეტიკული ბაზრის დიზაინსა და რისკების შეფასებისა და მართვის მექანიზმებზე (Energy Community Secretariat, 2025).

მწვანე დღის წესრიგი ფინანსურ სექტორშიც ინსტიტუციონალიზდება. საქართველოს ეროვნული ბანკის Sustainable Finance Roadmap ბაზრისთვის პროგნოზირებად ჩარჩოს ქმნის. მისი 2025–2028 წლების სამოქმედო გეგმა კლიმატურ რისკებზეა ორიენტირებული. იგი ასევე მოიცავს ESG-პრინციპებსა და მდგრადი პროექტების დაფინანსებას. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ციფრული და მწვანე ტრანსფორმაციების წარმატებისთვის. ასეთი ტრანსფორმაცია მხოლოდ მაშინ იმუშავებს, თუ ინვესტიციების მიმართულებებიც შესაბამისი იქნება (National Bank of Georgia, 2025b).

ამავე დროს, 2024–2026 წლებში ინდუსტრიული პოლიტიკის ქართული ვერსია ძველ პროტექციონისტულ სქემებს ნაკლებად ჰგავს. იგი მეტად ეფუძნება მცირე და საშუალო ბიზნესის მხარდაჭერას. ასევე მნიშვნელოვანია ინოვაციების, ექსპორტისა და კავშირგაბმულობის ხელშეწყობა. ეკონომიკის სამინისტროს 2024 წლის ანგარიში ამ მიმართულებას ადასტურებს. 2021–2025 წლების SME სტრატეგია დამატებული ღირებულების ზრდას ისახავს მიზნად. ასევე მიზნად ისახავს დასაქმებისა და პროდუქტიულობის ზრდას. პრიორიტეტებია ფინანსებზე წვდომა, ექსპორტი, ინოვაცია და IT. დამატებით გამოიყოფა ქალთა მეწარმეობა და მწვანე ეკონომიკა. აქედან ჩანს, რომ თანამედროვე ინდუსტრიული პოლიტიკა კონკურენტუნარიანობის პოლიტიკაა. ის ასევე არის ქსელური ინფრასტრუქტურისა და ცოდნაზე დაფუძნებული ზრდის პოლიტიკა (Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia, 2024).

შედეგად, 2024–2026 წლები შეიძლება შეფასდეს როგორც ეკონომიკური პოლიტიკის სინთეზის ეტაპი. მაკროეკონომიკური დისციპლინა კვლავ რჩება აუცილებელ საფუძვლად, მაგრამ მას ემატება ციფრული საჯარო ინფრასტრუქტურა, ფინტექ-კონკურენცია, ენერგეტიკული და კლიმატური ჩარჩო. SME-ზე ორიენტირებული ინდუსტრიული სტრატეგია, ტრანზიტისა და ლოგისტიკის გაძლიერება. სწორედ ამ კომბინაციაში ჩანს საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკის ახალი ხარისხი.

VII. 2026–2030 წლების პერსპექტივები: საბაზისო, ოპტიმისტური და რისკიანი სცენარები

2026–2030 წლებისთვის საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკა ყველაზე უკეთ სცენარების პრიზმაში ჩანს. ქვეყანას აქვს ძლიერი ზრდის ინერცია და რეფორმების მნიშვნელოვანი პოტენციალი. თუმცა გარე გაურკვევლობაც მაღალია. IMF 2026 წლისთვის 5.3-პროცენტიან ზრდას ვარაუდობს. შემდგომ წლებში პროგნოზი დაახლოებით 5-პროცენტიან პოტენციურ ტემპთან ახლოსაა. მსოფლიო ბანკი 2026–2028 წლებში 5.0, 5.5 და 5.0 პროცენტს ელოდება. ამავე დროს, 2026 წელს ინფლაცია შედარებით ამაღლებული რჩება. მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი შეიძლება გაფართოვდეს. გეოპოლიტიკური და საინვესტიციო გარემოც კვლავ არასტაბილურია (IMF, 2026; World Bank, 2026).

საბაზისო სცენარში საქართველო დაახლოებით 5-პროცენტიან ზრდას ინარჩუნებს. ინფლაცია თანდათან უბრუნდება მიზნობრივ 3-პროცენტიან ნიშნულს. ფისკალური დეფიციტი და საჯარო ვალი მართვად ჩარჩოში რჩება. ამ ვარიანტის ლოგიკა ასეთია. დროებითი გარე დივიდენდები ზომიერდება. თუმცა ციფრული ეკონომიკა, ტრანზიტი და მომსახურების ექსპორტი ზრდას მდგრად ფონს აძლევს. იგივე ფუნქცია აქვს საჯარო ინვესტიციებსაც. ეს ყველაზე რეალისტური სცენარია. მისი პირობაა მაკროსაფინანსო სანდოობის შენარჩუნება და მიმდინარე რეფორმების გაგრძელება (IMF, 2026; World Bank, 2026).

ოპტიმისტურ სცენარში ქვეყანას შეუძლია 5.5–6.0-პროცენტიან ზრდის კორიდორზე დარჩენა. ასეთი სურათი შესაძლებელია რამდენიმე პირობით. ციფრული ეკონომიკის სტრატეგია რეალურ შედეგებად უნდა გადაიქცეს. ასევე საჭიროა ფინტექ-რეფორმის, ენერგეტიკული ჩარჩოსა და ტრანზიტული ინფრასტრუქტურის გაძლიერება. SME-ების პროდუქტიულობის პროგრამებმაც პრაქტიკული შედეგი უნდა გამოიღოს. ეროვნული ბანკის 2026 წლის მონეტარული ანგარიში მსგავს კომბინაციას აღწერს. მისი დაბალი ინფლაციის სცენარი პროდუქტიულობის უკეთეს დინამიკას აჩვენებს. ამ შემთხვევაში ეკონომიკური პოლიტიკის წარმატება მხოლოდ ზრდის ტემპით არ იზომება. იგი უკავშირდება ინოვაციურობას, ფორმალურ დასაქმებას და უკეთეს ექსპორტულ სტრუქტურას (National Bank of Georgia, 2026a).

რისკიან სცენარში 2026 წელი შეიძლება შედარებით ძლიერი ზრდით დაიწყოს. შემდეგ ეკონომიკა შეიძლება უფრო მკვეთრ შენელებაზე გადავიდეს. ამის მიზეზი შეიძლება იყოს გარე შოკები, მაღალი ინფლაცია ან რეფორმების შეფერხება. ეროვნული ბანკის მაღალი ინფლაციის სცენარი სწორედ ასეთ დინამიკას აჩვენებს. 2026 წელს ზრდა ჯერ კიდევ 5.5 პროცენტის მიდამოებშია. თუმცა 2027 წელს იგი 4 პროცენტამდე ეცემა. ამის მიზეზია უფრო მკაცრი მონეტარული პასუხის საჭიროება. IMF დამატებით რისკებად რამდენიმე ფაქტორს ასახელებს. მათ შორისაა ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტის გავლენა ტურიზმსა და ენერგომატარებლებზე. ასევე მნიშვნელოვანია უკრაინასთან დაკავშირებული შემოდინებების შესაძლო უკუსვლა. დამატებითი რისკია EU-სთან ურთიერთობის გართულებით საინვესტიციო განწყობების შესუსტება. ასევე შესაძლო რისკია რეგიონული დერეფნების გადანაწილება (National Bank of Georgia, 2026a; IMF, 2026).

ამიტომ 2026–2030 წლებისთვის ექვსი ჯგუფის ფაქტორი იქნება გადამწყვეტი. პირველი არის მაკროეკონომიკური სანდოობა. მეორეა ენერგეტიკის, ტრანსპორტისა და ლოგისტიკის ინფრასტრუქტურა. მესამეა შრომის ბაზარი და უნარები. მეოთხეა სახელმწიფო საწარმოთა მმართველობა. მეხუთეა ენერგეტიკულ-კლიმატური მიზნების განხორციელება. მეექვსეა ციფრული კონკურენცია და ინკლუზია. სწორედ ამ ფაქტორების ერთობლიობა განსაზღვრავს ქვეყნის ტრაექტორიას. საქართველო შეიძლება 5 პროცენტიანი ზრდის საბაზისო გზაზე დარჩეს. მეორე შესაძლებლობაა უფრო მაღალი პროდუქტიულობის ოპტიმისტურ კორიდორში გადასვლა. რისკიან შემთხვევაში კი ის მოწყვლადობისა და კორექციის რეჟიმში დაბრუნდება.

VIII. დისკუსია და პოლიტიკის იმპლიკაციები

კვლევის ერთობლივი შედეგი აჩვენებს, რომ საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკის ევოლუცია 2010–2026 წლებში ერთდროულად შეიცავს როგორც უწყვეტობას, ისე გარდატეხას. უწყვეტობის ელემენტია მაკროეკონომიკური სანდოობისა და გარე ანკერების მნიშვნელობა; გარდატეხა კი გამოიხატება ინსტრუმენტების გაფართოებაში. ფისკალურ და მონეტარულ ჩარჩოს ემატება სოციალური დაცვა, კონკურენციის აღსრულება, სახელმწიფო საწარმოთა მმართველობა, ციფრული საჯარო ინფრასტრუქტურა, კლიმატური და ენერგეტიკული ჩარჩო. SME-ების პროდუქტიულობა და ლოგისტიკური დაკავშირებადობა.

პოლიტიკის დონეზე აქედან ოთხი პრაქტიკული იმპლიკაცია გამომდინარეობს. პირველი, მაკროეკონომიკური სანდოობა უნდა დარჩეს იმ მკაცრ შეზღუდვად, რომლის შიგნითაც ხორციელდება უფრო აქტიური და მიზნობრივი პოლიტიკა. მეორე, პროდუქტიულობის პოლიტიკის ფოკუსი უნდა გადაინაცვლოს უნარებზე, ენერგიაზე, ტრანსპორტზე, ციფრულ ინფრასტრუქტურასა და ინოვაციების გავრცელებაზე მცირე და საშუალო ბიზნესში. მესამე, სახელმწიფო საწარმოთა რეფორმა და კონკურენტული ნეიტრალობა აუცილებელია, რადგან არაეფექტიანი სახელმწიფო მონაწილეობა ასუსტებს კერძო ინვესტიციებსა და ბაზრის სიგნალებს. მეოთხე, ციფრული და მწვანე დღის წესრიგი შედეგიანია მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი დაკავშირებულია რეალურ ადმინისტრაციულ შესაძლებლობებთან, ფინანსურ ინსტრუმენტებთან და შესრულების მონიტორინგთან.

ამიტომ საქართველოს მომდევნო ეტაპის მთავარი დილემა არ უნდა დავყოთ მარტივ ოპოზიციად. ბაზარი თუ სახელმწიფო, ზრდა თუ სტაბილურობა. რეალური არჩევანი არის ფრაგმენტულ რეფორმებსა და კოორდინირებულ ტრანსფორმაციას შორის. მცირე ღია ეკონომიკის პირობებში ყველაზე მაღალი შედეგი მიიღწევა მაშინ, როდესაც მონეტარული სტაბილურობა, შერჩევითი საჯარო ინვესტირება, კონკურენტული ბაზრები. პროგნოზირებადი წესები და ადამიანური კაპიტალი ერთიან პოლიტიკურ ლოგიკად იკვრება.

დასკვნა

სტატიამ აჩვენა, რომ 2010–2026 წლებში საქართველოს ეკონომიკური პოლიტიკა სტაბილიზაციის პოლიტიკიდან ტრანსფორმაციის პოლიტიკისკენ გადავიდა. 2010-იან წლებში ჩამოყალიბდა მაკროეკონომიკური სანდოობა და ევროკავშირთან დაახლოების ინსტიტუციური ჩარჩო. 2020–2021 წლებში მკვეთრად გაფართოვდა სახელმწიფოს ანტიკრიზისული როლი. 2022–2024 წლებში დღის წესრიგის ცენტრში მოექცა მმართველობა, კონკურენცია და სახელმწიფო საწარმოთა რეფორმა. 2024–2026 წლებში კი ეკონომიკური პოლიტიკა ფართო სინთეზად ჩამოყალიბდა. ეს სინთეზი მოიცავს ციფრულ, მწვანე, ენერგეტიკულ, ფინანსურ და სექტორულ მიმართულებებს.

კვლევის მთავარი ანალიტიკური შედეგია ის, რომ ეკონომიკური პოლიტიკის ხარისხი აღარ შეიძლება შეფასდეს მხოლოდ ზრდის ტემპით, ინფლაციით ან დეფიციტით. გადამწყვეტი ხდება, რამდენად შეუძლია პოლიტიკას დროებითი შემოდინებებისა და პოსტ-კრიზისული შესაძლებლობების გადაქცევა პროდუქტიულობად, ხარისხიან დასაქმებად, კონკურენტულ ნეიტრალობად. ინფრასტრუქტურულ კავშირგაბმულობად და ინსტიტუციურ მედეგობად. ამ კონტექსტში, მაკროეკონომიკური სტაბილურობა აუცილებელ, თუმცა უკვე არასაკმარის პირობად უნდა განვიხილოთ.

2026–2030 წლებისთვის ყველაზე რეალისტური ტრაექტორია დაახლოებით 5 პროცენტიანი ზრდის დერეფანია. თუმცა უფრო მაღალი შედეგი განხორციელების ხარისხზე იქნება დამოკიდებული. ციფრული ეკონომიკის სტრატეგიამ და მდგრადი ფინანსების ჩარჩომ ერთმანეთი უნდა გააძლიეროს. იგივე ეხება ენერგეტიკისა და კლიმატის გეგმას. ასევე მნიშვნელოვანია სახელმწიფო საწარმოთა რეფორმა და უნარებზე ორიენტირებული პოლიტიკა. ასეთი სინთეზი საქართველოს შოკების მართვიდან პროდუქტიულ ტრანსფორმაციაზე გადაიყვანს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ზრდა კვლავ მოწყვლადი დარჩება გეოპოლიტიკური და საფინანსო ციკლების მიმართ.

გამოყენებული ლიტერატურა

Basiashvili, D., & Fetelava, S. (2024). Legal and practical aspects of cartel detection and prevent. The New Economist / Axali Ekonomisti, 19(2), 48–59. https://doi.org/10.36962/NEC19022024-48

Energy Community Secretariat. (2025). Georgia: Annual implementation report 2025. https://www.energy-community.org/dam/jcr%3A77cd9d2d-6d71-418e-8235-4d7a5c6ddf8c/Georgia_IR25CP.pdf

Georgian Competition and Consumer Agency. (2025). Annual report 2024. https://gcca.gov.ge/index.php?lng=eng&m=370&news_id=1702

Georgian National Tourism Administration. (2020). Georgian tourism in figures 2020. https://api.gnta.ge/storage/files/doc/eng-2020.pdf

Geostat. (2019). Gross domestic product of Georgia in 2019. https://www.geostat.ge/media/30316/Gross-Domestic-Product-of-Georgia-in-2019.pdf

Geostat. (2020). Gross domestic product of Georgia in 2020. https://www.geostat.ge/media/41529/Gross-Domestic-Product-of-Georgia-in-2020.pdf

Geostat. (2023). Gross domestic product of Georgia in 2022. https://geostat.ge/media/58229/Gross-Domestic-Product-of-Georgia-in-2022.pdf

Geostat. (2025). Gross domestic product of Georgia in 2024: Preliminary data. https://www.geostat.ge/media/69444/Gross-Domestic-Product-of-Georgia-in-2024.pdf

Geostat. (2026a). Consumer price index: Inflation in Georgia, April 2026. https://www.geostat.ge/media/78617/Inflation-Rate-in-Georgia%2C-April-2026.pdf

Geostat. (2026b). Gross domestic product of Georgia in 2025: Preliminary data. https://www.geostat.ge/media/77718/Gross-Domestic-Product-of-Georgia-in-2025.pdf

Geostat. (2026c). Gross domestic product of Georgia: IV quarter, 2025. https://geostat.ge/media/77716/Gross-Domestic-Product-of-Georgia---IV-Quarter%2C-2025.pdf

Gvelesiani, R., & Gogorishvili, I. (2012). Ekonomikuri politika: Sakhelmdzghvanelo [Economic policy: Textbook].

Gvelesiani, R., & Gogorishvili, I. (2018). Ekonomikuri politika 2 tsignad [Economic policy in two books].

International Monetary Fund. (2015). Georgia: Concluding statement of an IMF staff visit. https://www.imf.org/en/news/articles/2015/09/28/04/52/mcs030415

International Monetary Fund. (2018). Georgia: 2018 Article IV consultation. https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2018/06/28/Georgia-2018-Article-IV-Consultation-Second-Review-under-the-Extended-Fund-Facility-45998

International Monetary Fund. (2021). Georgia: 2021 Article IV consultation. https://doi.org/10.5089/9781513597751.002

International Monetary Fund. (2024). Georgia: 2024 Article IV consultation. https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2024/05/24/georgia-2024-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-by-the-549479

International Monetary Fund. (2026). Georgia: Staff concluding statement of the 2026 Article IV consultation mission. https://www.imf.org/en/news/articles/2026/04/07/cs-04072026-georgia-staff-cs-2026-aiv

Keshelava, D. (2021). Peculiarities of currency crises in Georgia. Ekonomisti, 1, 136–145.

Kharaishvili, E., & Lobzhanidze, N. (2024). Transformation of world order and evaluation of state enterprise reform in Georgia: A pillar analysis. Ekonomisti, 4, 78–92.

Khokhobaia, M. (2024). Organizational and conceptual aspects of sustainable tourism destination development. Ekonomisti, 4, 193–198.

Lobzhanidze, N. (2021). The impact of coronavirus (COVID-19) on the water industry: Main challenges facing the world and Georgia. Ekonomisti, 1, 124–135. https://doi.org/10.36172/EKONOMISTI.2021.XVII.01.LOBZHANIDZE

Mekvabishvili, E. (2019). The economic role of the state in conditions of globalization. Globalization and Business, 8, 22–33. https://doi.org/10.35945/gb.2019.08.002

Mekvabishvili, E. (2020). The anti-crisis role of the state: Based on the experience of the global financial and coronomic crisis. Globalization and Business, 10, 35–42. https://doi.org/10.35945/gb.2020.10.003

Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia. (2024). Progress report of SME development strategy of Georgia 2021–2025: 2024 action plan. https://www.economy.ge/?lang=en&page=ecopolitic&s=45

Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia. (2025a). Georgia’s digital economy and information society development strategy for 2025–2030. https://www.economy.ge/?page=ecopolitic&s=25

Ministry of Economy and Sustainable Development of Georgia. (2025b). Six-month monitoring report of the digital economy and information society development strategy for 2025–2030. https://www.economy.ge/?page=ecopolitic&s=25

National Bank of Georgia. (n.d.). Monetary policy strategy of the National Bank of Georgia. https://nbg.gov.ge/en/page/monetary-policy-committe

National Bank of Georgia. (2025a). Fintech development strategy of Georgia. https://nbg.gov.ge/en/page/fintech-development-strategy

National Bank of Georgia. (2025b). Sustainable finance roadmap for Georgia. https://nbg.gov.ge/en/page/sustainable-finance-roadmap

National Bank of Georgia. (2026a). Monetary policy report: Q1 2026. https://nbg.gov.ge/en/publications/monetary-policy-reports

National Bank of Georgia. (2026b). The National Bank of Georgia decided to keep the monetary policy rate unchanged at 8.0 percent. https://nbg.gov.ge/en/media/news/the-national-bank-of-georgia-decided-to-keep-the-monetary-policy-rate-unchanged-at-8-0-p-4

Silagadze, A., & Zubiashvili, T. (2016). Georgia’s economy against the background of the association agreement with the European Union. International Journal of Business and Management Studies, 5(2), 533–540. https://www.universitypublications.net/ijbms/0502/pdf/V6Z43.pdf

World Bank. (2014). Public expenditures in Georgia: Strategic issues and reform agenda. https://www.worldbank.org/en/country/georgia/publication/public-expenditures-review

World Bank. (2018). Georgia: From reformer to performer: A systematic country diagnostic. https://documents1.worldbank.org/curated/en/496731525097717444/pdf/GEO-SCD-04-24-04272018.pdf

World Bank. (2026). Georgia macro poverty outlook: April 2026. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/ d5f32ef28464d01f195827b7e020a3e8-0500022021/related/mpo-geo.pdf

---